سپاسگزاريها است .
وَ إِمَّا كَفُوراً
- و يا ناسپاس مىشود و كفران نعمت مىكند . » يعنى به نداى حق گوش نمىدهد ، و راه خدا را نمىبيند و بر آن نمىرود ، پس سپاسگزار نعمتهاى پروردگارش نخواهد بود . و از آن جهت خداوند متعال از هدايت يافتن و كفران و كافر شدن با الفاظ شكر و كفر تعبير كرده است كه آنها اساس و نقطه اتكاء است ، پس هر گمراهى و كفر و انحراف در زندگى آدمى كفران نعمتهاى خدا ، و هر هدايت و ايمان و عمل صالح شكر و سپاسگزارى پروردگار محسوب مىشود .
حمران بن أعين گفت : از ابو عبد اللَّه ( ع ) درباره اين آيه پرسش كردم و او گفت : « يا از راه پيروى مىكند كه شاكر است ، و يا آن را ترك مىكند كه كافر است » . « 7 » و در آن هنگام كه آدمى به پروردگار خويش و نعمتهاى او كافر مىشود ، به سوى عذاب سختى پيش مىرود كه براى هر كافر و ناسپاسى آماده شده است .
إِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ سَلاسِلَ وَ أَغْلالًا وَ سَعِيراً
- آماده ساختيم براى كافران زنجيرها و غلها و آتش . » قرطبى گفت : سلاسل : قيد و بندهايى در جهنم است كه در ازاى هر سلسله هفتاد ذراع است ، « 8 » و رازى گفت : با سلاسل پاها را به گردنها مىبندند و با غلها ( اغلال ) دستها را ، « 9 » / 175 و شايد زنجيرها براى آن بوده باشد كه تبهكاران را به وسيله آنها به يكديگر مىبندند و بر روى زمين مىكشند ، و غلها براى آن كه يك دست و يك پاى آنان را به گردنهاشان ببندند ، و اين جزاى شايستهاى براى كافران است ، زيرا كه از آزادى بخشيده شده به ايشان در دنيا سوء استفاده كرده بودند و به همين سبب در آخرت با غل و زنجير بسته مىشوند و ديگر آزادى ندارند . و زنجيرها و غلهاى آخرت تجسمهايى از همانندهاى دنيايى آنها است ، بدان سبب كه هر كه از
هامش
( 7 ) - همان جا .
( 8 ) - الجامع لاحكام القرآن ، ج 19 ، ص 123 .
( 9 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 240 .