وَ وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ
- و چهرههايى در آن روز گرفته و عبوس است . » آن وجوه مجرمان است كه قيامت وعدهگاه رو به رو شدن آنان با رسوايى و عذاب و خوارى است ، و گرفته و عبوس بودن روهاى ايشان حكايت از درون جانهاى ايشان مىكند كه آكنده از نوميدى و بدبينى و ترس از چيزهايى است كه با آنها رو به رو خواهند شد .
تَظُنُّ أَنْ يُفْعَلَ بِها فاقِرَةٌ
- يقين دارند كه بلايى بر سر ايشان خواهد آمد و ستون فقراتشان را خرد خواهد كرد . » در المنجد آمده است : فاقرة ، جمع آن فواقر ، به معنى بلا و مصيبت سخت است و تو گويى فقرات پشت بدن را مىشكند ، و فقره به معنى كار بزرگ است ، « 46 » و گنهكاران در روز قيامت در معرض هجوم خيالات و ترسى قرار مىگيرند كه انتظار آن را دارند ، و اين خيالات به خودى خود عذابى بزرگ محسوب مىشود .
[ 26 - 30 ] اينها حقايقى از روز قيامت است كه بر هر انسان پيوسته در ياد آنها بودن واجب است ، چه ايمان به آن به طرز تفكر و انديشه آدمى توازن مىبخشد ، و او را به تسليم شدن به حق و عمل كردن به آن مىراند ، ولى حجابها ميان او و ايمان آوردن به چنين آيندهاى حايل مىشود و آن را تكذيب مىكند ، ولى آيا / 156 اين تكذيب مىتواند چيزى از حقايق را تغيير دهد ؟ هرگز . . . آيا تكذيب كننده مرگ مىتواند آن را از ميان بردارد ، يا گريزگاهى از آن براى خود پيدا كند ؟ البته نه . . .
پس حركت مرگ به سوى ما و حركت ما به سوى آن امرى حتمى است ، و چنين است درباره ايستگاههاى قيامت . و در آن هنگام كه آدمى با رنج كمر شكن در دنيا رو به رو مىشود ، پردهها از برابر چشمان وى به كنار مىرود و با وضوح حقايق را مىبيند و با صراحت به آنها اعتراف مىكند ، و در ژرفناى جان خود از تكذيبى كه كرده بود پشيمان مىشود ، و هيچ رنج و محنتى بزرگتر از مرگ ، و هيچ ساعتى بر آدمى در دنيا سختتر از ساعت جان كندن نيست .
هامش
( 46 ) - المنجد ، ماده فقر .