تكاليف استفاده و تشخيص موضوع و حكم آن به خود انسان و بدون نيازمندى به مراجعه به فقيه يا متخصص واگذار شده است . زرارة گفت : از ابو عبد اللَّه ( امام صادق ( ع ) پرسيدم كه : اندازه و حدّ آن بيمارى كه مبتلاى به آن مىتواند روزه خود را بگشايد چيست ؟ گفت :
بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
، او بهتر مىداند كه اندازه طاقت او چند است و خود بايد در اين باره حكم كند » ، « 32 » و در روايتى ديگر « او بر نفس خود داناتر است و اين كار به او باز مىگردد » . « 33 » بعضى از فقيهان در فهم نسبت به اين آيه چندان پيش رفته كه گفتهاند : كلام متخصص هميشه حجت الزامآور نيست ، پس اگر به او بگويد كه بيمارى چنان نيست كه روزه بايد شكسته شود و خود او زيان آن را تشخيص دهد ، حق دارد كه با نظر او مخالفت كند و روزه را بشكند ، و عكس اين نيز درست است .
[ 16 - 19 ] براى آن كه نظر انسان نسبت به نفس خودش تبلور پيدا كند ، و در فهم او انگيزههاى خير و صلاح از شهوتهاى شرّ و فساد بازشناخته شود ، ناگزير بايد از جهان ديگر و حوادث هولناك آن آگاه باشد ، و به نفس لوّامه خود گوش فرا دارد ، و از راهنمايى و نورانيت قرآن كه حجتى آشكار در برابر حجت پنهانى عقل است ، و اين دو در حق و در بخشيدن مقياس سالمى براى تشخيص آن به انسان با يكديگر تلاقى مىكنند ، مدد گيرد . و از اين جا سياق قرآن متوجه به سخن درباره تبليغ رسالت مىشود و از پيامبر ( ص ) مىخواهد كه در ابلاغ كردن قرآن به مردمان شتاب نورزد .
مفسران دريافتن ارتباط ميان آيات 16 تا 19 و ميان سياق كلى سوره گرفتار حيرت شدهاند ، و حتى نادانى يكى از ايشان را به آراء و نظرهايى كشانيده است كه از حقيقت رسالت بسيار دور است ، و چنين گمان كرده است كه قرآن در معرض آن قرار گرفته بود كه از جايگاههاى خود تغيير پيدا كند ، چه شايسته نبوده
هامش
( 32 ) - همان جا .
( 33 ) - همان جا .