يُنَبَّؤُا الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ بِما قَدَّمَ وَ أَخَّرَ
- انسان در آن روز از هر چه انجام دادن آن را پيش انداخته يا در آن تأخير كرده است ، آگاه مىشود . » در التبيان و مجمع البيان آمده است كه : انسان در روز قيامت از آغاز عمل خود و پايان آن آگاه مىشود و جزاى آن را مىبيند ، و به قولى : از هر عملى از خير و شر كه در زندگى انجام داده ، يا آن را به صورت سنتى در آورده كه پس از مرگ او نيز انجام مىشود ، آگاهى پيدا مىكند ؛ و به قولى : به آنچه از معصيتها كه آن را بر طاعتها مقدم داشته يا از آنها به تأخير انداخته است با خبر مىشود . « 28 » امام باقر ( ع ) گفت : « به آنچه از خير و شرّ كه مقدم داشت ، و به آنچه سنت قرار داد كه پس از او جريان پيدا كند كه اگر بد و شرّ باشد همچون ديگران گرفتار وزر آن خواهد شد و از وزر ديگران چيزى كاسته نمىشود ، و اگر خير و نيك باشد ، او را همچون ديگران پاداشى است و از پاداشهاى ديگران چيزى نمىكاهد » . « 29 » حضور منظره حساب اخروى در ذهن و ياد انسان در دنيا ، نقش بزرگ و عمدهاى در / 144 برانگيختن او به تقوى و فرمانبردارى و خود نقادى سازنده دارد . و خدا بر آن توانايى دارد كه پس از رستاخيز مردمان مستقيما جزاى آنان را بدهد ، و هيچ كس درباره آنچه مىكند از او پرسشى نخواهد كرد ، ولى چنان دوست دارد كه علم و عدالت خويش را براى بندگانش آشكار سازد .
[ 14 - 15 ] سياق قرآن راه را براى سخن گفتن از آن بصيرت اساسى كه محور مهمى از سوره محسوب مىشود هموار ساخته است ، و آن آگاهى و توجه انسان به مسئوليت خويش از طريق انگيزش نفس لوّامه او است كه وى را به قبول مسئوليت خودش به تمام معنى تشويق مىكند و آنچه را كه به خير و صلاح او است بر او معلوم مىدارد ، و به همين سبب از ارتكاب گناه خوددارى مىكند ، چه از ارتكاب گناه در نزد خدا و محكمه نفس خود وى سودى براى وى حاصل نمىشود .
هامش
( 28 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 395 .
( 29 ) - تفسير القمى ، ج 2 ، ص 397 .