پايان يافتن زندگى دنيا ، هر چه به آن بستگى دارد نيز پايان مىپذيرد .
وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ
- و خورشيد و ماه جمع شود . » دانشمندان علم نجوم از آثارى كه در دنبال اين حادثه در كاينات پديد مىآيد آگاهى دارند ، و آنچه نسبت به انسان از اين پيشامد جهانى بزرگتر و هولناكتر است ، حقايقى است كه در روز قيامت تجسّم پيدا مىكند و پرده از روى آنها برداشته مىشود ، و مهمترين آنها حقيقت كيفر و پاداش و مسئوليت است كه مدتهاى دراز در معرض تكذيب قرار مىگرفته / 142 و بسيار كسان در اين تلاش مىكردهاند كه به وسايل و حيلههاى گوناگون از آن بگريزند ، و اكنون در قيامت خود را با آن رو به رو مىبينند و هيچ راه فرارى در برابر خود نمىيابند .
يَقُولُ الْإِنْسانُ يَوْمَئِذٍ أَيْنَ الْمَفَرُّ
- انسان در آن روز مىگويد كه گريزگاه كجا است ؟ » قرآن مناظر آخرت را از آن روى براى آدمى مكشوف مىسازد كه او بتواند تقوا و ترس از خدا را در نفس خود كشت كند و از اين راه حدّ و اندازهاى براى فجور و غرور خود قرار دهد ، و بدان سبب كه شناخت آينده و مؤمن شدن به حقايق آن سبب پيدا شدن توازنى در جريان زندگى دنيوى حاضر پديد مىآورد ، گمانى در آدمى پديد مىآيد كه شايد بتواند راه گريزى از مسئوليت پيدا كند .
كَلَّا لا وَزَرَ
- هرگز ! پناهگاهى وجود ندارد . » مبرّد و زجّاج گفتهاند : اصل وزر به معنى كوه بلند است ، و سپس كلمه را براى هر چيز به كار بردهاند كه شخص به آن پناه برد و در آن متحصن شود ، « 23 » و از اين جمله است وزير كه در امور به او پناه مىبرند ؛ « 24 » و گفته مىشود : وزرت الحائط يعنى پى ديوار را چنان فراهم آوردند كه به آن مىتوان اعتماد كرد ؛ و حسن گفت : اعراب را رسم بر آن است كه چون سوارانى ناگهان با ايشان رو به رو
هامش
( 23 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 221 .
( 24 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 395 .