باشد كه قصد وى عقب انداختن توبه و پرداختن به كارهاى زشت و ناروا است ، « 15 » و به قولى ديگر معنى آن چنين است : او در انجام دادن معصيت شتاب مىورزد و در توبه تأخير مىكند و مىگويد : چنين مىكنم و سپس توبه خواهم كرد . « 16 » [ 7 - 13 ] تكذيب كننده آخرت با هواى نفس و شهوتهاى خويش ، در فجورى پس از فجور ديگر پيش مىرود ، زيرا كه هيچ توجهى به لقاى پروردگار خويش و حوادث قيامت كه آثار آن به فراموشى سپرده شده و هولناكى آن بر او و بر طبيعت پيرامون او آشكار است ندارد ، و در آن جا هيچ راه گريزى در برابر حكومت خدا و جزاى او نمىيابد ، بدان سبب كه وضع در آخرت كه فرصت امتحان و آزادى به پايان رسيده ، نسبت به دنيا بسيار متفاوت است .
فَإِذا بَرِقَ الْبَصَرُ
- پس چون چشم خيره و حيران بماند . » در التبيان آمده است : چون گفته شود برق البرق مقصود درخشيدن برق است ، ولى برق با كسر را به معنى متحيرشدن است ، و زجاج گفت : برق حكايت از ترس مىكند ، و برق از حيرت ، « 17 » و در مجمع البيان ابو عبيده گفته است : برق البصر در آن هنگام است كه چشم گرفتار مشقت و سختى شود ، « 18 » و علامه طبرسى گفت : يعنى چشم در ديدار ملك الموت باز و بى حركت بماند و از شدت ترس نتواند آن را ببندد ، و گفتهاند : در آن هنگام كه بترسد و از شدت هولناكى قيامت متحير بماند ؛ « 19 » و رازى ، پس از نقل گفته زجاج چنين گفته است : اصل در آن عبارت از اين است كه انسان به درخشيدن برق فراوان نگاه كند ، و اين در چشم او اثر گذارد ، و سپس در هر حيرتى به كار رفته است هر چند از نگاه كردن به برق
هامش
( 15 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 395 .
( 16 ) - همان جا .
( 17 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 192 .
( 18 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 394 .
( 19 ) - همان كتاب ، ص 395 .