بدين گونه آيات سوره پياپى در ذهن ما به صورتى ژرف مسئوليتى را كه در روز قيامت با آن رو به رو خواهيم شد ، آشكار مىسازد ، يعنى روزى كه خدا حتى انگشتان مردگان را راست و استوار مىسازد ، و بلاها و مصيبتهاى سخت پديدار مىشود ، و آدمى گريزگاهى و پناهگاهى براى خود نمىيابد .
بدين گونه به محور سوره كه مسئوليت است مىرسيم ، و هدف آن ژرفتر كردن آگاهى نسبت به آن روز بزرگ است و به آيهاى كه در آن گفته خداوند سبحانه و تعالى متجلى مىشود :
بَلِ الْإِنْسانُ عَلى نَفْسِهِ بَصِيرَةٌ
.
تفصيل اين حقيقت آن است كه قرآن در ابتداى سوره ما را از دو حقيقت آگاه مىسازد كه يكى از آنها قيامت است و ديگرى نفس نكوهشگر و لوّامه ، و آنچه اين دو را به يكديگر پيوستگى مىدهد آن است كه هر دو آشكار كننده مسئوليت است : به همان گونه كه ايمان داشتن به قيامت انسان را به تحمل كردن آن برمىانگيزد ، نفس لوّامه نيز عامل ديگرى است كه همين نقش را / 127 از بعدى ديگر اجرا مىكند ، چه در برابر بازگشتهاى آن مىايستد و آدمى را از كوتاهى ورزيدن در انجام آنچه بر وى واجب است و از پرداختن به خطا و گناه باز مىدارد . ( آيات 1 - 2 ) سياق آيات زشتى و نادرستى اين پندار را كه آدمى بار ديگر ، پس از آن كه اندامهايش از يكديگر جدا و پوسيده شد ، هرگز رستاخيز پيدا نمىكند و به زندگى باز نمىگردد ، به خوبى آشكار مىسازد . آيا چنان مىپندارد كه قدرت خدا ، همچون قدرت او ، محدود به حدودى است ؟ هرگز چنين نيست . . . قدرت خدا برتر از حدّ تصور بشر است . . . او نه تنها مىتواند استخوانهاى پراكنده را در كنار يكديگر جمع كند ، بلكه مىتواند انگشتان او را راست و استوار سازد ؛ و آدمى ، در آن هنگام كه به خود باز مىگردد و به انديشيدن درباره قدرت خدا در طبيعت مىپردازد ، از اين حقيقت آگاه مىشود ، ولى براى فرار از مسئوليت افكارى را اختراع مىكند و از حقايق آشكار شده بر خودش به بهانههايى خود را منصرف مىسازد ، و از ايمان آوردن به رسالتى كه كردارها و تصرفات او را محدود مىسازد مىگريزد و بدان گونه كه دوست دارد به پيروى از هواى نفس مىپردازد . . . و قرآن بار ديگر تأكيد مىكند