بَيْنَهُمْ ثُمَّ لا يَجِدُوا فِي أَنْفُسِهِمْ حَرَجاً مِمَّا قَضَيْتَ وَ يُسَلِّمُوا تَسْلِيماً
. « 88 » آرى ، گاه آنچه را كه در پشت بعضى از احكام الاهى نهفته است ادراك نمىكنيم ، و بعضى از حقايق را به صورت كامل نمىفهميم ، ولى اين نمىبايستى انگيزهاى براى كفر ورزيدن نسبت به آنها شود ، نه در منطق اسلام و نه در نزد خردمندان ، و اين خود ارزشى علمى و از صفات راسخان و ثابت قدمان در / 93 علم است ؛ خداى تعالى مىگويد :
هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتابَ مِنْهُ آياتٌ مُحْكَماتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتابِ ، وَ أُخَرُ مُتَشابِهاتٌ ، فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ ما تَشابَهَ مِنْهُ ابْتِغاءَ الْفِتْنَةِ وَ ابْتِغاءَ تَأْوِيلِهِ ، وَ ما يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ ، وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا وَ ما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
، « 89 » پس راسخان در علم - جز اهل البيت - تأويل بعضى از آيات را نمىدانند ولى به آنها كافر نمىشوند ، چه كفر ورزيدن از منطق عاقلان و خردمندان نيست ، و اگر جز اين مىبود ، كافر شدن به خدا از هر چيزى شايستهتر مىشد ، بدان سبب كه ما از فهم حقيقت او و معرفت ذاتش قاصر و ناتوانيم ! در دلهاى كافران و مشركان بيمارى سخت كافر شدن نسبت به خدا وجود دارد ، و اين كفر را خردها و فطرتهاى ايشان و پيروانشان به صورتى آشكار بر نمىتابد ، و لذا پيوسته در صدد يافتن چيزى هستند كه اين كفر را در نظر ايشان خوب و پسنديده جلوهگر سازد ، و به جاى آن كه به پذيرفتن آيات الاهى و كتاب او گردن نهند ، به بحث درباره شماره فرشتگان و رنگها و اشكال آنان مىپردازند كه هيچ سودى براى ايشان ندارد ؛ آيا سبب رهايى آنان از عذاب دوزخ است ؟ هرگز .
وَ ما جَعَلْنا عِدَّتَهُمْ إِلَّا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا
- و شماره ( نوزده ) آنان را جز آزمايشى براى كسانى كه كافر شدهاند قرار نداديم . » پس اين ، از يك سو ، سبب گمراهى و بيزارى ايشان از دين مىشود ، و از سوى ديگر حقيقت شخصيت آنان را آشكار مىسازد ، به همان گونه كه آتش طبيعت
هامش
( 88 ) - النساء / 65 .
( 89 ) - آل عمران / 7 .