هميارى در جهت سازماندهى ، خويش و بسيج حركت ، سير به سوى تأمين اهداف و اغراض و كمالات فردى ، گروهى و اجتماعى خود و تحقق كمال و سعادت خويش براساس مفاهيم منويات شارع ، اتخاذ كرده و اعتقاد يافته و بدانها عمل و اقدام مىكند . با توجه به مطالب بالا « فقه سياسى » به طور كلى عبارت است از علم دين ، علم شريعت و علم ملت ، اعم از علم خود دين يا علم تطبيق دين ، الف ) خواه علم كاربرى ( و كاربرى علم دين در عين و در عمل و اداره و احرا ) ب ) خواه علم ابتنا ( و ابتناى عين و عمل بر مبانى اصول و احكام دين ، شريعت ، ملت ، وى در كتاب المله تصريح مىكند « ألم الملكية التي تلتئم الملة الفاضلة هى تحت الفلسفة « 1 » » ، حرفه ملكى و مملكت دارى و سياست مدارى كه ملت ( مكتب و آئين سياسى ) از آن شكل و تركيب يافته است ، تحت فلسفه قرار گرفته است ، با عنايت به اينكه موضوع فقه سياسى ، علم ، صناعت فقهوفقه مدنى و سياسى ، از ديدگاه فارابى همان ملت و دين يا شريعت به معناى عام و به ويژه خاص است ، وى تصريح دارد كه « ملت » عبارت است از آراء و افعالى كه رئيس اول و مؤسس اول ، آنها را براى جميع ( جمع ) ترسيم ( و تنظيم ، وضع ، تشريع و تجويز و ارائه ) كرده است ، صرف نظر از اينكه مراد از جمع و جميع : 1 ) جمع آحاد و اشخاص و يا كليه و يكايك افراد منظور است
هامش
( 1 ) - ابو نصر فارابى ، الملة و نصوص اخرى ، پيشين ، ص 47 .