زحمات طاقت فرسا از علماى شيعه درست شده است « 1 » » .
گذشته از نظريات فقها و انديشمندان اسلامى واژه فقه در قرآن كريم و احاديث ، زياد به كار برده شده است ، مفهوم اين كلمه در همه جا با تعمق و فهم عميقتر همراه است . قرآن كريم در اين باره مىفرمايد :
« فلو لا نفر من كلّ فرقة منهم طائفة لتفقّهوا في الدين » « 2 »
« چرا از هر گروهى از آنهان [ مؤمنان ] طايفهاى كوچ نمىكنند تا در دين ( معارف و احكام اسلامى ) آگاهى يابند »
در اصطلاح قرآن و سنت « فقه » ، علم وسيع و عميق به معارف و دستورهاى اسلامى است و به قسمت خاصى منحصر نيست « 3 » ، با توجه به اين تعريف ، فقه در چارچوب احكام شرعى فرعى ، محصور نمىگردد بلكه مجموعه معارف اسلامى اعم از مسائل اعتقادى ، اجتماعى ، سياسى ، اقتصادى ، حقوقى و حكومتى اسلام را در بر مىگيرد و مجموعهاى كامل ، پويا ، متحرك و سازنده را تشكيل مىدهد ، بتدريج واژه فقه در اصطلاح علماء از اين معناى گسترده و
هامش
( 1 ) - همان ، ج 1 ، ص 258 .
( 2 ) - سوره توبه ، آيه 122 .
( 3 ) - ر . ك . به : مرتضى مطهرى ، دوره كامل آشنايى با علوم اسلامى ، تهران : انتشارات صدرا ، 1370 ، صص 287 - 288 .