در اين تعريف شيخ طوسى فقه را دانش به حساب نياورده و گفته فقه چيزى است كه كشف مىكند حقيقت تعريف را و آن را مسائلى قرار داده كه بيانگر حكم شرعى عملى هستند ، خواه با واقع و حقيقت مطابق باشند ، خواه نباشند ، بنابراين مسائل اعتقادى از فقه بيرون مىشود زيرا حكم شرعى عملى در برابر حكم شرعى اعتقادى است « 1 » .
2 - جعفر بن حسن حلّى ( محقق حلّى )
محقق حلى ، صاحب شوايع در معارج الاصول دومين كتاب شيعه در تعريف فقه مىنويسد :
« فقه هو جملة من العلم بالأحكام الشرعية العملية مستدلّ على أعيانها . . . »
« فقه مجموعهاى از دانش احكام شرعى عملى است كه بر هر حكمى دليلى روشن قرار گرفته و مقصود از حكم شرعى ، حكمى است كه شرع آن را آورده و يا حكم عقل را تأييد كرده است « 2 » »
هامش
( 1 ) - نور الدين شريعتمدارى جزائرى ، كارآيى فقه سياسى ، قم : فصلنامه علوم سياسى ، مؤسسه آموزش عالى باقر العلوم عليه السّلام ، شماره 14 ، تابستان 1380 .
( 2 ) - جعفر بن حسن حلى ، معارج الاصول ، قم : مؤسسه آل البيت ، 1403 ق ، ص 40 .