هم گفته مىشود ، صاحب جواهر ، محقق كركى ، ملا احمد نراقى ، آيت اللّه العظمى گلپايگانى و امام خمينى هستند ، آيت اللّه العظمى گلپايگانى در بيان و توضيح روايت تحف العقول از سيد الشهداء عليه السّلام « بأن مجاري الأمور و الأحكام على ايدى العلماء اللّه . . . » مىفرمايند : « له ظهور تام في المقام من اثبات الولاية للفقهاء الكرام « 1 » » در واقع فقيه عادل حاج الشرايط از نظر ايشان در ارتباط با حكومت ، سياست و رسيدگى به امور اجتماعى جامعه و امت اسلامى ولايت تام دارند ، البته گاهى ممكن است بين حقوق امام خمينى قدّس سرّه از چنين ولايتى تعبير به مطلقه كردهاند ، كه مرادشان اعمّ از دو نظريه بعدى است .
نظريه دوم ( ولايت و تصرف فقيه در امور حسبيه ) : طرفداران اين نظريه قيد « عام و مطلق » را براى فقيه نمىپذيرند بلكه اختيارات فقيه را محدود به افتاء و اجراى حدود و قضاوت و جواز تصرف در امور حسبيه مانند حفظ مال غايب و صغير مىكنند ، اين نظريه را محقق نائينى مطرح كردهاند ، ايشان با تقسيم ولايتبهولايت غير قابل تفويض و ولايت قابل تفويض ، معتقد است كه ولايت قابل تفويض ، ولايت امام در امور سياسى ، قضاء و افتاست ، كه قابل تفويض به غير امام است ، هرچند كه اين ولايت قابل تفويض است ، اما ادله ولايت فقيه تخصصا ناظر به ولايت فقها در قضاء و افتاست نه امور سياسى ،
هامش
( 1 ) - احمد صابرى همدانى ، پيشين ، ص 67 .