رسول ( ص ) بوده است كه در قرآن و روايات به اينگونه موارد « فىء » « 1 » گفته شده و در تحت مالكيت نبّى مكرّم ( ص ) بوده است و آن حضرت به امر خداوند سبحان ، آن را به حضرت زهرا ( س ) واگذار فرمودهاند « 2 » و چنان كه
هامش
( 1 ) . « فىء » به هر مال و زمينى كه بدون قهر و غلبه و لشكركشى به دست آيد ، گفته مىشود . آنها مِلك شخصى پيامبر ( ص ) بوده و فدك از اين گونه زمينها است . زمانى كه پيامبر ( ص ) سرزمينهاى مذكور را تصرّف نمود ، مردم عرض كردند اين زمينها را نيز مانند غنايم تقسيم نماييد . اينجا بود كه آيه ششم و هفتم سوره حشر نازل شد كه خداوند فرمود : ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَما أَوْجَفْتُمْ عَلَيهِ مِنْ خَيلٍ وَ لا رِكابٍ وَ لكِنَّ اللَّهَ يسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلى مَنْ يشاءُ وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَىءٍ قَديرٌ ، ما أَفاءَ اللَّهُ عَلى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرى فَلِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ وَ لِذِى الْقُرْبى . . . وَ و آنچه را خدا از آنان [ يهود ] به رسولش بازگردانده ( و بخشيده ) چيزى است كه شما براى به دست آوردن آن ( زحمتى نكشيديد ، ) نه اسبى تاختيد و نه شترى ؛ ولى خداوند رسولان خود را بر هر كس بخواهد مسلّط مىسازد ؛ و خدا بر هر چيز توانا است ! آنچه را خداوند از اهل اين آبادىها به رسولش بازگرداند ، از آن خدا و رسول و خويشاوندان او ، و يتيمان و مستمندان و در راه ماندگان است . . . .
( 2 ) . بحارالأنوار ، ج 21 ، ص 22 :
« . . . فَنَزَلَ جَبْرَئِيلُ ( ع ) فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يأْمُرُكَ أَنْ تُؤْتِى ذَا الْقُرْبَى حَقَّهُ قَالَ يا جَبْرَئِيلُ وَ مَنْ قُرْبَاى وَ مَا حَقُّهَا قَالَ فَاطِمَةُ فَأَعْطِهَا حَوَائِطَ فَدَكَ وَ مَا لِلَّهِ وَ لِرَسُولِهِ فِيهَا فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ ( ص ) فَاطِمَةَ وَ كَتَبَ لَهَا كِتَاباً جَاءَتْ بِهِ بَعْدَ مَوْتِ أَبِيهَا إِلَى أَبِى بَكْرٍ وَ قَالَتْ هَذَا كِتَابُ رَسُولِ اللَّهِ ( ص ) لِى وَ لِابْنَى
- . . . در اين هنگام جبرئيل نازل شد و به پيغمبر اكرم ( ص ) گفت : خداوند به شما امر مىكند كه حقوق خويشاوندان خود را بدهيد ، و آنها را از خود راضى كنيد . حضرت رسول ( ص ) فرمود : يا جبرئيل خويشاوندان من كه هستند و حقوق آنان چيست ؟ گفت : مقصود از خويشاوند فاطمه ( س ) است ، اينك باغهاى فدك را به او بدهيد زيرا خدا و رسول در آن حقى ندارند ، پيامبر گرامى ( ص ) ، فاطمه ( س ) را طلبيد و كتباً فدك را به وى تسليم كرد ، فاطمه ( س ) پس از وفات نبى اكرم ( ص ) نزد ابوبكر رفت و اين نامه را به وى ارائه داد و گفت : طبق اين نوشته فدك مال من و فرزندان من بوده است . » همچنين الدرّالمنثور ، ج 4 ، ص 177 : « لَمَّا نَزَلَتْ هذِهِ الآية وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ دَعَا رَسُولُ اللَّهِ ( ص ) فَاطِمَةَ فَأَعْطَاهَا فَدَك - هنگامى كه آية وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ [ اسراء / 26 ] نازل شد ، رسول خدا ( ص ) فاطمه را خواست و فدك را به ايشان ارزانى داشت و بخشيد . » و نيز ر . ك : نهج الحق و كشف الصدق ، ص 357 ؛ شواهد التّنزيل ، ج 1 ، صص 442 - 438 ؛ إعلام الورى بأعلام الهدي ، ص 100 ؛ معجم البلدان ، ج 4 ، ص 238 ؛ وسائل الشّيعة ، ج 9 ، ص 525 .