براى پس از رحلت پيامبر صلى الله عليه و آله هم برنامه دارد و امامانى را نصب كرده كه مردم بايد از آنها اطاعت كنند كه اول آنها على عليه السلام است .
ج : در صورت مثبت بودن پاسخ « ب » تحت چه شرايطى و با انكار چه مواردى فردى ضرورى مذهب شيعه را انكار كرده و از مذهب شيعه خارج شده است ؟
( جواب ) : بسمه تعالى ضرورى اسلام يعنى چيزى كه همگان حتى غير مسلمانها هم مىدانند ، كه در اسلام و برنامه مسلمانها مىباشد ، مثل حجاب و نماز و روزه و حج و . . . و ضرورى شيعه چيزى است كه حتى غير شيعه هم مىداند كه شعار شيعه است ، مثل همان مسأله امامت . و گفتيم كه به نظر ما انكار ضرورى ميزان نيست بلكه انكار شهادتين در اسلام و انكار اصل امامت در شيعه ملاك است .
د : در صورت مثبت بودن سؤال « ب » بفرماييد آيا خروج از مذهب شيعه به معنى باقى ماندن بر اسلام است ( به فرض اعتقاد به ضروريات مندرج در پاسخ سؤال « الف » ) ؟
( جواب ) : بسمه تعالى از جواب فوق معلوم شد كه خروج از شيعه موجب خروج از اسلام نيست .
ه : اگر كسى با اعتقاد و استدلال و برهان مسألهاى را كه در تشيع يا اسلام مسلم فرض شده ، قبول نداشته باشد آيا موجب خروج از شيعه يا اسلام مىگردد ؟
( جواب ) : بسمه تعالى ميزان همان است كه گفتيم . انكار شهادتين موجب خروج از اسلام است ، به هر دليل يا بدون دليل . و انكار اصل امامت موجب خروج از تشيع است به هر دليل يا بلا دليل . و منظور ارتداد و خروج قلبى و عملى منظور است .
سؤال 874 : اگر اسلام دينى است كه با شناخت بايد در او وارد شد ، چگونه دختر 9 ساله و يا پسر 15 ساله مىتواند اين شناخت كامل را پيدا بكند لذا اگر به 20 يا 30 يا 40 سالگى برسد و به اين نتيجه برسد كه اسلام دين كامل و به حق نيست چرا مرتد مىشود او كه از اول با شناخت قبول نكرده بود در اين رابطه چه فرمايشى داريد ؟
( جواب ) : بسمه تعالى لازم نيست اسلام با برهان عقلى باشد . يقين كافى است هرچند از راه اعتماد به ديگرى باشد ، ايمان يعنى همان يقين ، نه حتماً با دليل عقلى .
ممكن است شخص قبل از كهولت يا جوانى هم به چيزى اعتقاد پيدا كند .
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 321
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٣٢١