2 - مسألهى طلاق خلع ، طلاق معمولًا از اختيارات شوهر است ، حال آن كه اينك بسيارى از مردان با سوء استفاده از اين حق ، به سبب اختلافات اندك يا بيزارى زن ، او را به حال خود رها مىكنند . در ميان مراجعين به بنده ، گاه ديده شده مردى وضعيت زندگى زن ناشزه خود را به قصد انتقام ده تا بيست سال معلق نگه داشته حال آن كه دليل نشوز ، شرعى يا غير شرعى باشد . هم اكنون درصد معتنابه از زنان روسپى ظاهرا متأهل چنين حالتى دارند حال آن كه اگر امكان داشت در فرجه زمانى مشخصى تكليف اين گونه زندگىها روشن شود . كار زن و مرد روسپى بدين جا كشيده نمىشد . آيا زن تنها به دليل بيزارى يا هر دليل غير محكمه پسند يا به دليل زندگى معلقهاى كه مدت معينى بدون تعيين تكليف به سر مىبرد حق طلاق در قبال بذل مهر دارد ؟ 3 - مسألهى ازدواج موقت گفته شده ؛ ازدواج موقت جزو احكام استثنائى اسلام است و ازدواج موقت نبايد در عرض ازدواج دائم قرار گيرد . در حديثى از امام رضا عليه السلام نيز آمده تعداد زنان متعه در زمرهى سقف زنان عقدى است . با اين حال تحقيقات نشان مىدهد ؛ اين استثناء گاه مفيد فايده ، و گاه مضر است . گاه به استحكام و گاه به هدم خانواده منجر شده است و تنها مصرفش در زمان جنگها و بحرانهاى اجتماعى نيست . نشانهى اين امر هم اقبال روزافزون اجتماعى به پديدهى ازدواج موقت است . به ويژه اين كه در غرب هم بسيارى از حقوقدانان كه از اشكال غير قانونى اين نوع زناشويى و توسعه زاد و ولد نامشروع به تنگ آمدهاند در پى طراحى قوانينى براى ازدواج بدون تشكيل خانواده ( چيزى شبيه ازدواج موقت ) هستند . در اين ميان مثالهاى فراوانى براى مفيد بودن ازدواج موقت براى زنان سرپرست خانوار ، مردانى كه زنان بيمار يا باردارى دارند و مردانى كه زنان آنان از ناتوانى جنسى و سرد مزاجى رنج مىبرند . ديده مىشود كه اگر اقدام به ازدواج موقت نكنند اتفاقا مجبور به فساد يا انهدام خانواده به دليل مشكلات مطبوع اين ايرادات خواهند شد . البته نمىتوان منكر شد كه مانند بسيارى از احكام از اين هديهى آسمانى نيز سوء استفاده مىشود . سؤال اين جاست كه الف ) تشخيص اين در عرض نبودن ( ازدواج موقت و ازدواج دائم ) با كيست ؟ ب ) تشكيل مراكز مشاوره ازدواج موقت ( چه از جنبه موضوع و چه از نظر مصاديق ) مفيد است ؟ 4 - مسألهى تعدد زوجات . وقتى ما در مسألهى تعدد زوجات صحبت مىكنيم ، غرض اشاعهى آن نيست بلكه اصلاح ديدگاه نسبت به اين موضوع در جامعه اسلامى است . گفته مىشود كه مسألهى تعدد زوجات جزو مسائل استثنايى است و در اقوام و فرهنگها شيوع ندارد .
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 229
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢٢٩