4 ) بررسى خسارتهاى معنوى و مبناى فقهى و نحوه تعيين آن چگونه است ؟
( جواب ) : بسمه تعالى خسارتهاى معنوى با پول جبران نمىشود ، مگر پول وسيلهاى باشد براى رضايت خاطر ، اگر موجب خسارت مادى شد مشمول ضرر است و ضمان دارد .
اضرار به غير
سؤال 486 : آيا فردى مىتواند براى رسيدن به حق خود طريقى را برگزيند كه موجب اضرار ديگرى شده و اعمال حق خويش را وسيله اضرار ديگرى قرار دهد ؟ در حالى كه مىتوانست براى رسيدن به حق خود طريق ديگرى را برگزيده و بدون اضرار ديگرى حق خود را اعمال كند ؟
( جواب ) : بسمه تعالى جايز نيست ، مگر نسبت به همان شخص بدهكار ، اگر حق شما را نمىدهد . آن هم مهما امكن راهى را انتخاب كند كه علاوه بر گرفتن حق خود ، اضرارى نباشد .
ضمان در احسان ؟
سؤال 487 : الف ) هرگاه شخصى به انگيزهى ثواب و به قصد خيرخواهى ، اسب فرارى شخصى را گرفته و آن را در اصطبل خود نگه دارد ، تا در اولين فرصت به صاحبش تحويل دهد ؛ ولى تصادفاً سقف اصطبل فرو ريخته و اسب را تلف كند ، با عنايت به اين كه اگر شخص مزبور اسب را نمىگرفت ، بالاخره صاحب اسب مىتوانست بعد از مدتى اسب را پيدا كرده و مهار نمايد ، آيا شخص مزبور ضامن قيمت اسب است ، يا مصداق محسن بوده و ضمانى ندارد ؟ همينطور ماشين گم شده كسى را . . .
ب ) شخصى به قصد رسيدن به ثواب و كمك به ديگران ، دست پير مردى را مىگيرد كه او را از جوى آبى عبور دهد ولى بدون آن كه تفريطى از سوى كمك كننده صورت گرفته باشد ، تصادفاً انگشت پيرمرد درمىرود . با فرض اين كه اگر شخص مزبور به پيرمرد كمك هم نمىكرد ، خود او به سختى قادر به عبور از جوى آب بود ، بفرماييد ؛ آيا كمك كننده ضامن ديه دررفتگى انگشت است ؟
( جواب ) : بسمه تعالى الف و ب : به نظر مىرسد حق با كسانى است كه آيهى « ما على المحسنين من سبيل » را نفى حكم تكليفى و وضعى هر دو مىدانند - چون