خيار را از بين مىبرد و اين مقدار تأخير چند ساله ، اينطور است و به نظر اينجانب اسقاط خيار غبن فاحش ، شامل افحش هم مىشود . منظور از غبن فاحش يعنى تفاوت زياد و خيلى زياد قيمت . بنابراين افحش هم اسقاط شده است مگر آن كه تفاوت طورى باشد كه اصلًا در مفهوم غبن فاحش و افحش نگنجد ، مثل تفاوت يك تومان با يك ميليون يا ميليارد .
سؤال 347 : هرگاه متعاملين مقرر نموده باشند ؛ كه هر يك از متعاملين در صورتى كه معامله را فسخ نمايد ، بايد پنج ميليون خسارت به طرف مقابل بپردازد . الف ) اولًا آيا شرط مزبور صحيح است ؟ ب ) بر فرض صحت شرط با عنايت به اين كه مهلتى براى آن مقرر نشده است ، آيا متعاملين تا 10 - 15 سال بعد هم مىتوانند معامله را به هم بزنند ؟
ج ) در صورتى كه يكى از متعاملين در مبيع تصرفاتى نموده باشد ، مثلًا در زمين خريدارى شده منزلى ساخته باشد و اين ساخت و ساز در مرئى و منظر فروشنده بوده ، آيا مىتوان اين امر را به منزله اسقاط عملى حق فسخ مزبور تلقىنمود ؟
( جواب ) : بسمه تعالى الف ) شرط خيار صحيح است و شرط پول در صورت قصد فسخ بالخيار نيز اشكالى ندارد .
ب ) بايد مهلت معينى باشد ، مگر اين كه بدون ذكر مدت ، معلوم باشد كه منظور مثلًا تا شروع تصرف است و وقت تصرف هم معلوم باشد .
ج ) اگر وقت تصرف معلوم نباشد ، اساساً شرط مجهول مىشود ، از طرفى مسلم است كه منظورشان جعل خيار فسخ براى ابد نمىباشد ، بنابراين پس از تصرف مغيّر عين ، اعتبار عقلائى ندارد ، اگر غرر در شرط را موجب بطلان شرط بدانيم ، مسأله روشنتر مىباشد كه شرط مزبور به جهت غرر باطل مىباشد .
سؤال 348 : زيد منزل خود را به مبلغ دويست و شصت و سه ميليون تومان به ديگرى با اسقاط خيار فروخته است ولى از قيمت روز مطلع نبوده است و بعد از هفت روز متوجه مىشود كه حدود 150 ميليون تومان حين فروش غبن و ضرر كرده است كه اين ضرر افحش است ؛ لطفاً نظرتان را مرقوم فرماييد .
( جواب ) : بسمه تعالى با فرض اسقاط خيار ، خيار نداريد ؛ مگر اين كه خيار غبن متعارف را اسقاط كرده باشيد ، و اين فاحش يا افحش باشد .
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 131
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٣١