سؤال 345 : حدود چهل و پنج سال قبل ، چند قطعه زمين كشاورزى را برزگرى اجاره كرده بود و سازمان اصلاحات اراضى براى زمينهاى مزبور به نام برزگر سند رسمى صادر كرد . و پس از چهل سال موجر و مستأجر ( مالك اولى و برزگر ) فوت كردند و وراث مالك اولى و برزگر با هم مصالحه نمودند به اين صورت كه همهى اين زمينها را وراث برزگر تفكيك كنند و هفت قواره از آن را تحويل وراث مالك اولى دهند و پنج قواره را وراث برزگر بردارند . و وراث برزگر طبق اين مصالحه عمل نمودند . اكنون يك قطعه از زمينهاى وراث برزگر را شخصى خريدار نموده ولى بعضى از وراث مالك اولى اصرار دارند كه ما از تصرف شما در اين زمين راضى نيستيم مگر اين كه به ما هم قيمت آن زمين را بپردازيد . آيا حرف آنها از نظر شرعى مسموع است يا خير ؟
( جواب ) : بسمه تعالى اگر توافق همه وراث مالك ، با وراث برزگر بر اساس ملكيت هفت قواره و پنج قوارهى ذكر شده ، بوده است كه به عنوان نتيجهاى از قرار قبلى اجارهى ارباب و رعيتى سابق منعقد شده است ، ديگر حق اعتراض ندارند . خصوصاً اگر تنظيم سند به عنوان بيع نامه باشد .
سؤال 346 : حدود سه سال قبل ورثه مالك يك مزرعه خشك و لم يزرع پس از چند ماه تحقيق و بررسى و رفت و آمد با سهام كارخانه لعاب كاشى كه در آن سالها در اوج قيمت و رواج بود برابر با عرف و شرع معامله نموديم . حال ، پس از چند سال تلاش و زحمت بى وقفه محل مذكور را آباد نمودم و در حال حاضر كارخانه نيز با ركود و ورشكستگى مواجه شده است . با توجه به اين كه در حال حاضر بين دو عوض معامله ، يعنى مزرعه آباد شده از يك طرف و طرف ديگر سهام كارخانه ورشكسته شده غبن افحش پديدار شده ، ورثه تصميم گرفتند كه معامله را فسخ نمايند و با توجه به اين كه يكى از ورثه كارشناس در امور صنايع مىباشد به دروغ خود را جاهل به قيمت واقعى اعلام نموده است . حال كه پس از گذشت چند سال از انجام معامله و پديدار شدن غبن افحش در حال حاضر بين عوضين معامله ( رشد مزرعه و ركود سهام ) شرعا فسخ معامله امكان پذير مىباشد يا خير ؟
( جواب ) : بسمه تعالى ميزان در غبن ، قيمت زمان معامله است نه بعداً . و بايد به محض فهم غبن ، اعمال خيار كند . تأخير به حدّى كه موجب ضرر طرف مىشود حق
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص١٣٠