بعد از آن كه رسول خدا مبعوث شدند ، به منزل برگشته و به حضرت خديجه عليها السلام فرمودند : « زمّلوني ؛ مرا بپوشانيد » عظمت وحى حضرت را گرفته بود ، پس از آن كه استراحت كردند ، آيه نازل شد :
« بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحيمِ * يا ايُّهَا الْمُزَّمِّل * قِم اللَّيْلَ إِلّا قَليلًا * نِصْفَهُ اوِ انْقُصْ مِنْهُ قَليلًا * اوْ زِدْ عَلَيْهِ وَرَتِّلِ الْقُرْآنَ تَرْتيلًا » . « 1 »
مولوى اين آيات را تفسير كرده مىگويد :
1 . خواند مزّمّل نبى را زين سبب * كه برون آ از گليم اى بوالهرب
2 . سرمكش اندر گليم و رومپوش * كه جهان جسمىاست سرگردان تو هوش
3 . بىفروغت روز روشن هم شب است * بىپناهت شير اسير ارنب است
4 . هين مشو پنهان ز ننگ و مدعى * كه تو دارى نور وحى شعشعى
5 . چون تو اسرافيل وقتى راست خيز * رستخيزى ساز پيش از رستخيز
6 . هر كه گويد كو قيامت اى صنم * خويش بنما كه قيامت نك منم
7 . هر كه در مكر تو دارد دل گرو * گردنش را من زنم تو شاد شو
8 . بر سر كوريش كوريها نهم * او شكر پندارد و زهرش دهم « 2 »
توضيح
1 . چرا خدا به پيامبرش گفت مزمّل ؛ اى گليم به خود پيچيده و خود را پوشانده ؟ مىفرمايد : به كجا اعراض مىكنى ، تو به اين فكر هستى كه چگونه به اين عرب بيابانى وحشى كه از درندهها بدتر است ، تبليغ كنى .
2 . آيا واقعاً امروز اين گونه نيست ؟ كرات آسمانى را تسخير كردهاند ، امّا مگر استقرار در جامعههاى بشرى روى كره زمينى وجود دارد ؟ روز به روز ناآرامى بيشتر مىشود . تصوّر كنيد بدنى باشد بدون هوش و عقل ، خيلى خوش قيافه و نيرومند ، امّا بدون مغز ، چنين موجودى سرگردان و بدبخت بوده ، ونعمتها براى او مبدّل به بدبختى خواهد شد . انبيا مانند مغز و عقل جامعه هستند .
هامش
( 1 ) . مزّمّل ( 73 ) آيات 1 - 4 . .
( 2 ) . مثنوى ، دفتر چهارم ، تفسير آيهء « يا أيّها المزّمّل » .