مولاى متقيّآن على عليه السلام مىفرمايد :
الْيَمينُ وَالشِّمالُ مَضَلَّةٌ وَالطَّريقُ الْوُسطى هِيَ الْجادَّةُ ؛ « 1 »
هم راست گمراهى است ، هم چپ ؛ هم افراط كردن گمراهى است ، هم تفريط كردن ، و صراط مستقيم كه جادهء حقيقى باشد ، در وسط اين دو واقع است ، نه انحراف به طرف راست دارد و نه به چپ ، پس سخن خداوند اين است : من شعار ، توجّه و قبلهء شما را به جهتى قرار دادم كه صراط مستقيم است ، و صراط مستقيم همان راه وسط است ، كه بين مشرق و مغرب واقع شده است ، شعار شما در همه جا دور از افراط و تفريط است ، عقل نيز اين را مىگويد كه در همه چيز حدّ وسط مطلوب است . در آيهء بعد مىفرمايد :
« وَكَذ لِكَ جَعَلْناكُمْ امَّةً وَسَطاً لِتَكُونُوا شُهَداءَ عَلَى النَّاسِ » ؛ « 2 »
شما را نيز مانند قبلهتان حدّ وسط قرار داديم تا شاهد بر مردم باشيد .
پس همان گونه كه صراط مستقيم مساوى است با حدّ وسط ، شما خودتان نيز در حدّ وسط هستيد ، همهء امورتان روى ميزان و اعتدال است ، در اين جا كلمهء « ذلك » كه اسم اشاره است ، اشاره به همان مسئلهء قبله است ، يعنى همانگونه كه قبلهتان در حدّ وسط است ، خودتان نيز امّت وسط هستيد . نه افراط يهودىها را داريد ، نه تفريط نصارا را ، بلكه مىتوانيد مراقب ديگران نيز باشيد ، مثلًا اگر من در يك جاده در وسط راه حركت كنم ، مىتوانم هر كس كه به طرف راست يا چپ جاده منحرف شده ، و از صراط مستقيم خارج شود ، به او بگويم ، تو كه به راست يا به چپ مىروى ، به مقصد نخواهى رسيد ؛ « اين ره كه تو مىروى به تركستان است » پس من بر او رقابت مىكنم . « 3 » بنابراين ، خداوند شما را مراقب امّتها قرار داده تا لغزش نكنند و به طرف راست و چپ منحرف نشوند .
هامش
( 1 ) . نهج البلاغه ، خطبهء 16 . .
( 2 ) . بقره ( 2 ) آيهء 143 . .
( 3 ) . در ادامهء بحث بيان خواهيم كرد كه « شهيد » به معناى رقيب ونگهبان است . .