ألقبرُ رَوضَةٌ مِن رياضِ الْجَّنَةِ أو حُفَرةٌ مِن حُفَرِ النّيران ؛ « 1 »
قبر باغى از باغهاى بهشت ، يا گودالى از گودالهاى جهنم است .
مرگ ابتداى بازخواست و عالمى به نام برزخ است . بعد از آن كه آن عالم تمام شد ، قيامت برپا و دوباره زنده مىشود . اكنون عقل كدام فيلسوف مىتواند به اين مطلب برسد ؟ كدام انيشتين ، كدام شيخ الرّئيس ؟ آرى ، انيشتينها مىتوانند گوشههايى از اين عالم را - كه بسانِ سوراخ موشى است نسبت به آن عوالم - خوب بفهمند . مثلًا رفتن انسان به فضا ، مانند اين است كه پشهاى از اين دانهء عدس بلند شود ، و روى آن دانهء عدس بنشيند . سپس افتخار كند كه چگونه از روى آن عدس بلند شده و روى ديگرى نشسته است .
امام باقر عليه السلام مىفرمايد :
كُلَّما مَيَّزْتُمُوهُ بِأَوْهامِكُمْ في أَدَقِّ مَعانيهِ مَخْلُوقٌ مَمْنُوعٌ مِثْلُكُمْ مَرْدُودٌ إِلَيْكُم ؛ « 2 »
هر چه شما تميز داديد با تخيّل و وهمتان در دقيقترين معانىاش ، آن نيز مخلوقى است مانند شما و بازگردانده مىشود به خودتان .
مانند اين مورچههاى كوچك ؛ مثلًا آگاهترين مورچه مىنشيند و مىگويد ؛ آيا مىدانيد خدا چگونه است ؟ خدا آن است كه دو تا شاخك دارد مثل من ، چون كمال اين مورچه بيش از اين نيست .
امام مىفرمايد : تمام آنهايى كه فلاسفهتان ، بزرگانتان و نوابغتان دربارهء خدا گفتهاند ، جز توهّم نيست . ما از كجا مىدانيم چه خبر است ؟ اين هدايتى است مخصوص انبيا و اوصياى آنان و ما بايد از آنها ياد بگيريم كه آخرت چگونه است ؟ هر كس از پيش خود دربارهء آخرت اظهار نظر كند ، مثلًا بخواهد معاد جسمانى را شرح دهد ، ادعاى باطلى كرده است ؛
هامش
( 1 ) . نورالثقلين ، ج 1 ، ص 77 ، بحارالانوار ، ج 61 ، ص 7 . .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 69 ، ص 293 ، ح 23 . .