خدايا ! به من دو چشم بده ، دو گوش شنوا بده ، اعضا و جوارح سالم بده ، اين طلب حاصل است . جواب اين اشكال در قسم سوم از اقسام هدايت آمده است كه عبارتند از :
1 . هدايت تكوينى ( هدايت غريزه ) :
هر مخلوقى كه داراى شعور است ، مقصدى براى خلقت او وجود دارد . مثلًا در حيوانات ، در مورد غريزهء حفظ خود و نوع ، هدايتهاى عجيبى به چشم مىخورد ، همين گنجشك را ملاحظه كنيم ، چه قدر عجيب است ؟ اگر بخواهد به روى زمين راه برود ، فوراً به دست گربه صيد مىشود ، امّا خدا به اين حيوان اين غريزه را داده است كه پروازكنان حركت كند ، در حالى كه پرندهء ديگرى با تمام وقار راه مىرود ، مانند لك لك . هدايت ديگر در انتخاب دانه هاست كه كدام دانه را بخورد و كدام دانه را نخورد ، چه قدر بخورد و چگونه خود را از آفتها حفظ كند .
دربارهء آنچه براى او نافع يا مضر است چه الهامى به او شده است ؟ غريزهء جنسى در نگهدارى نوع ، چگونه عمل مىكند ، بدون آن كه كسى به او تعليم داده باشد ؟ هر يك از موجودات ذى شعور در عالم ، خدا در باطن و غريزهاش نوعى هدايت و روشنى و راهيابى فطرى قرار داده است ، به مقدارى كه به مصلحت محدودش لازم باشد كاملًا مجهزّ بوده و هيچ گمراهى نيز در آن نيست . ما مىتوانيم بگوييم مثلًا اين گنجشك هدايت دارد . ( هدايتى تكوينى ) و ابداً گمراهى ندارد . خلاصه آنچه لازمهء تكميل زندگى و نوع است به آن اضافه شده و انسان نيز در اين هدايت تكوينى با تمام موجودات ديگر شريك است .
اين يكى از عجايب اين عالم است ، چنان عجايبى كه بايد براى توحيد به آن استدلال كرد ؛ اين همه موجوداتِ خلق شده ، همه از راه غريزه مىدانند آنچه را كه براى ساختمانشان نافع است جلب ، و آنچه مضر است دفع كنند .