شرح
بيان روايت معارض
شيخ طوسى رحمه الله روايتى در كتاب خلاف نقل كرده است كه با مطالب بالا منافات دارد . قال : الصبيّ إذا بلغ عشر سنين اقيمت عليه الحدود التامّة واقتصّ منه وتنفذ وصيّته وعتقه . « 1 » فقه الحديث : زمانى كه كودك ده ساله شد ، تمام حدود در موردش اجرا مىگردد ؛ و اگر مرتكب جنايت و نقص و قتلى شد ، از او قصاص مىشود ؛ وصيّت و عتقش نيز نافذ است . اين روايت قابل استدلال نيست . زيرا ، مشهور فقها ، بلكه بالاتر از مشهور ، برخلافش فتوا دادهاند . علاوه آن كه روايات زيادى در باب حدود وارد شده و به طور اطلاق مىگويند : « لا حدّ على الصبيّ والمجنون » . « 2 » اين روايات مورد عمل مشهور است . فتواى قوم اطلاق دارد و فرقى در عدم اجراى حدود بر كودك ، بين كمتر از ده سال و بيشتر از آن نگذاشتهاند . فقط به جهت مصالح عمومى و اجتماعى در مورد كودك ، قائل به تعزير هستند ؛ امّا موضوع حدود الهى ، شخص بالغ است . در باب وصيّت غير از مرحوم شيخ ، برخى از فقها « 3 » به نفوذ وصيّت كودك ده ساله به بعد فتوا دادهاند ؛ ولى اين دليل نمىشود كه در باب حدود نيز همين مطلب را بگويند .عقل
در مورد مجنون نيز همه به اتّفاق بر عدم اجراى حدّ فتوا دادهاند ؛ فرقى نمىكند مجنون اطباقى باشد يا مجنون ادوارى در زمان جنونش . فقط در باب زنا قولى به تفصيل بين زناى مجنونه بود كه حدّى بر آن مترتّب نمىشد و زناى مجنون كه حدّ داشت و روايتى « 4 » نيز مؤيّد اين قول بود ، ولى مشهور آن را ردّ كردند .هامش
( 1 ) . الخلاف ، ج 3 ، ص 591 و 592 ، مسأله 20 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 316 ، باب 8 از ابواب مقدّمات حدود ، ح 1 .
( 3 ) . النهاية ، ص 611 ؛ المقنعة ، ص 667 ؛ المهذّب ، ج 2 ، ص 119 ؛ المراسم ، ص 206 ؛ الجامع للشرايع ، ص 493 و . . . .
( 4 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 388 ، باب 21 از ابواب حدّ زنا ، ح 2 .