شرح
شيخ طوسى رحمه الله در توجيه اين روايت مىگويد : « قضيّة في واقعة » يعنى حكمى از اميرمؤمنان عليه السلام مىباشد كه ما به خصوصيّات آن واقعه ، و علّت حكم آگاهى نداريم .
بنابراين ، حقّ نداريم از مورد روايت تعدّى كنيم .
پس از آن فرمود : شايد اين زن با مرد مسلمانى ازدواج كرده ، سپس مرتدّ شده و به عقد ازدواج مرد نصرانى درآمده است . لذا ، استحقاق قتل پيدا كرده است . « 1 »
در توجيه كلام مرحوم شيخ مىتوان گفت : اين زن پس از ارتداد بايد عدّهى طلاق نگه دارد ؛ ولى او عدّه را مراعات نكرده و با مرد نصرانى ازدواج كرده است . در اين صورت ، زناى محصنه از او سر زده است ؛ لذا ، مستحقّ قتل خواهد بود .
نقد توجيه شيخ طوسى رحمه الله
اوّلًا : در كدام قسمت روايت ازدواج اين زن را با مرد مسلمان مطرح كرده است ؟ ناقل اين قضاوت امام باقر عليه السلام است ، نه يك فرد معمولى تا بگوييم : فراموش كرده است . ثانياً : بر فرض تسليم اين مطلب كه استحقاق قتل به خاطر وقوع زناى محصنه است ، سؤال اين است كه آيا اگر اين زن پس از عرضهى اسلام بر او توبه مىكرد و اسلام را مىپذيرفت ، باز هم كشته مىشد يا مسألهى قتل منتفى مىگشت ؟ بنابراين ، قتل به سبب ارتداد بوده نه به علّت ازدواج با مرد نصرانى . نظر برگزيده : به دو جهت نمىتوانيم اين روايت صحيحه را بپذيريم . 1 - با چه ضابطه و ملاكى دو فرزندى كه در حال نصرانيّت به دنيا آورده است ، بايد عبد برادرشان باشند ؟ هيچ يك از ضابطههاى رقيّت و عبوديّت در اينجا تطبيق نمىكند . راههاى عبد و رقّ شدن يا عبد بودن پدر و مادر است يا اسير شدن در جنگ ؛ ارتداد و عدم قبول توبه سبب عبد شدن بچّههايش نمىشود . 2 - رواياتى كه در بحثهاى گذشته نقل شد ، هيچ كدام بر قتل زن مرتدّ دلالت نداشت ؛ بلكه همه يك صدا مىگفتند : در مورد زن مرتدّ قتل مطرح نيست . البتّه در مسائل بعد مىگوييم : مرد مرتدّ ملّى اگر از پذيرفتن توبه امتناع كرد ، كشته مىشود ؛ ولى هيچ فقيهى درهامش
( 1 ) . تهذيب ، ج 10 ، ص 143 ، ح 567 ؛ استبصار ، ج 4 ، ص 255 ، ح 968 .