شرح
رجوع كند ، مرتد گويند . در اينجا بايد بهطور خلاصه ملاك اسلام و كفر مطرح شود تا بفهميم كفر و اسلام به چه چيزى محقّق مىشود . جاى بحث كامل و تحقيقى آن در كتاب طهارت در ابواب نجاسات و در مسأله نجاست كافر است .
ملاك تحقّق كفر ، انكار ضرورى دين و مسلّمات آن است ؛ انكار قولى باشد ، يا فعلى و يا اعتقادى ، فرقى نمىكند . اگر كسى بر خلاف ضرورى مذهب ، اعتقادى پيدا كند ، مرتد است ؛ خواه علم به ارتدادش پيدا كنيم يا نه . مقام اثبات ، مقام ديگرى است ؛ و متوقّف بر عمل يا قول نيست .
تقسيم مرتد به ملّى و فطرى
امام راحل رحمه الله اين مطلب را در اين بحث مطرح نكردهاند ، بلكه بخشى از آن را در كتاب ميراث آوردهاند . ليكن ما براى تشخيص موضوع حدّ ناچاريم در اينجا از سه خصوصيّتى كه در حقيقت مرتدّ فطرى دخالت دارد ، بحث كنيم .سه خصوصيّت در مرتدّ فطرى
در تعريف مرتدّ فطرى اختلاف است . بعضى گفتهاند : مرتدّ فطرى كسى است كه در هنگام ولادت ، پدر يا مادرش يا يكى از آن دو مسلمان باشد . « 1 » و برخى گفتهاند : « انعقدت نطفته وكانت أبواه أو أحدهما مسلماً » ؛ « 2 » يعنى : در زمان انعقاد نطفه والدينش يا يكى از آنان مسلمان باشد . با توجّه به فاصلهى زيادى كه بين انعقاد نطفه و وضع حمل هست و ممكن است در اين زمان طولانى از نظر اسلام و كفر حالات مختلفى براى پدر و مادر پيش بيايد ، لذا بايد به بررسى اين خصوصيّت پرداخت . چهبسا ، در زمان انعقاد نطفه ابوين مسلمان باشند و در زمان تولد كافر شده باشند ؛ و برعكس نيز امكان دارد . يعنى در زمان انعقاد نطفه كافر باشند و در زمان ولادت اسلام بياورند . مختار ما زمان انعقاد نطفه است .هامش
( 1 ) . شرايع الاسلام ، ج 4 ، ص 961 .
( 2 ) . قواعد الاحكام ، ج 2 ، ص 276 ؛ مسالك الافهام ، ج 15 ، ص 23 .