شرح
بنابراين ، با عدم ثبوت « لا يؤوي » و عدم فتواى مشهور به آن بر فرض ثبوت ، كلام بعضى از محقّقان كه مىفرمود : « معناى نفى ارض سلب آرامش از محارب است و در اين مطلب خلافى نيست . » مخدوش است ؛ زيرا ، از نفى ارض چنين مطلبى استفاده نمىشود و هيچ فقيهى نيز به اين مطلب فتوا نداده است .
نكته چهارم : در مقدار تبعيد سه قول وجود دارد :
1 - به يحيى بن سعيد رحمه الله مؤلّف كتاب جامعالشرايع نسبت مىدهند مقدارش را يك سال گفته است . پس از آن ، او را رها مىكنند كه به دنبال كارش برود ؛ خواه توبه كرده باشد يا نه . « 1 »
2 - مشهور قائلاند : حدّ و حدودى براى نفى نيست و تا زمان مرگش ادامه دارد .
3 - برخى همانند محقّق رحمه الله در كتاب نافع « 2 » و شهيد ثانى رحمه الله در شرح لمعه « 3 » گفتهاند : نفى تا زمان مرگش ادامه دارد مگر آن كه در وسط توبه كند كه با توبه ، نفى از بين مىرود .
دليل قول ابنسعيد رحمه الله روايت مدائنى است : « فيفعل ذلك به سنة » . « 4 » بايد گفت : اين روايت ضعيف است و مشهور به آن در اين جهت عمل نكردهاند ؛ لذا ، جابرى براى ضعف سند آن نداريم .
براى قول مشهور به اطلاق صحيحهى حنّان تمسّك شده است : « لا يبايع ولا يؤوي ولا يطعم ولا يتصدّق عليه » اين احكام مقيّد به چيزى نشده است ، لذا مىفهميم لايبايع مطلقاً و . . . ؛ يعنى تا اين موضوع باقى است ، لا يبايع ، تا اين تبعيدى وجود دارد ، لايؤوي و . . . .
به نظر ما ، روايت حنّان از اين جهت در مقام بيان نيست تا بتوان به اطلاقش تمسّك كرد ؛ بلكه مىخواهد بگويد : تبعيدى پس از تبعيد آزاد و راحت نيست ؛ و بايد تحت فشار و مضيقه قرار گيرد ؛ كارى ندارد زمان حدّش يك سال است يا بيشتر . بنابراين ، روايت از اين
هامش
( 1 ) . الجامع للشرايع ، ص 241 و 242 .
( 2 ) . مختصر النافع ، ص 304 .
( 3 ) . الروضة البهية ، ج 9 ، ص 302 .
( 4 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 539 ، باب 4 از ابواب حدّ محارب ، ح 2 .