شرح
خلتِكُمْ أَوْ مَا مَلَكْتُم مَّفَاتِحَهُو أَوْ صَدِيقِكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَأْكُلُواْ جَمِيعًا أَوْ أَشْتَاتًا . « 1 »
خلاصهى معناى آيه : بر شما اشكالى نيست از خانهى پدر ، برادر ، عمه ، خاله ، دايى و دوستانتان بخوريد ، يعنى انسان مىتواند وارد خانهى افراد مذكور شده ، از ميوه ، شيرينى و غذاهاى ديگر موجود در آنجا استفاده كند ، حتّى اگر صاحب خانه حاضر نباشد ، و بر ورود او هم اطّلاع و آگاهى نداشته باشد - از نظر فتوا در صورتى جايز است كه به عدم رضايت علم نداشته باشيم ، والّا با علم به عدم رضايت جايز نيست در اموال مذكور تصرّف كرد - .
به بيان ديگر : آيه در مقام بيان فرق بين افراد مذكور با افراد اجنبى است ، نسبت به افراد اجنبى تا احراز رضايت نشود حقّ تصرّف نيست ، « لا يجوز لأحد أن يتصرّف في مال غيره إلّابإذنه » « 2 » امّا در افراد مذكور احراز رضايت لازم نيست ؛ همين مقدار كه به عدم رضايت علم نداشته باشد ، آيه اجازهى تصرّف مىدهد ؛ لذا ، اگر به خانهى عمو وارد شد و شك داشت آيا راضى است از غذاهاى او بخورد مىتواند تناول كند ؛ امّا اگر وارد خانهى همسايه شد ، بايد رضايت او را احراز نمايد ؛ هرچند اين احراز به شهادت حال باشد ؛ و اذن صريح لازم نيست .
از اين آيه نمىتوانيم استفاده كنيم در صورتى كه يكى از خويشاوندان هتك حرز كند و مال يكى از افراد مذكور را به سرقت ببرد ، حدّ سرقت اقامه نمىگردد ؛ زيرا ، بين اين دو مطلب تلازمى نيست . مورد آيه سورهى نور با موضوع سرقت كاملًا فرق دارد ؛ چرا كه در مورد مذكور ( مأكولات و خوردنىها ) حرزى وجود ندارد ؛ بر خلاف اين كه صندوقى را باز كند و از درونش چيزى بردارد .
در اين زمينه روايت به خصوص داريم كه بيانگر اين است كه بر دزدى از حرز ، دست قطع مىگردد :
محمّد بن يعقوب ، عن عليّ بن إبراهيم ، عن أبيه ، عن ابن محبوب ، عن
هامش
( 1 ) . سورهى نور ، 61 .
( 2 ) . وسائل الشيعة ، ج 10 ، ص 448 ، باب 90 از ابواب المزار و ما يناسبه ، ح 2 .