شرح
يسرق ، قال : يعفى عنه مرّة ومرّتين ويعزّر في الثّالثة فإن عاد قطعت أطراف أصابعه ، فإن عاد قطع أسفل من ذلك . « 1 »
فقه الحديث : در اين صحيحه ، عبداللَّه بن سنان از امام صادق عليه السلام در مورد كودكى كه دزدى كرده است ، مىپرسد . امام عليه السلام در پاسخ فرمود : مرتبهى اوّل و دوّم عفو مىشود .
- ( تعبير « يعفى عنه مرّة أو مرّتين » ، تعبير خوبى نيست ؛ زيرا ، معلوم نيست آيا حاكم يكبار و دوبار را مىتواند عفو كند ، يا عفو كردن بر او واجب است ؟ اين عبارت موهم تخيير است ؛ زيرا ، اگر عفو واجب باشد ، كلمهى « مرّة » لغو خواهد بود . از دنبالهى روايت و نقل صاحب جواهر رحمه الله استفادهى تخيير مىگردد . به هر حال ، تخيير در عفو يا تعيين عفو در مرتبهى دوّم با روايات ديگر تنافى دارد ) - .
در مرتبهى سوّم تعزير مىشود ؛ در مرتبهى چهارم سر انگشتانش قطع ، و در مرتبهى پنجم از قسمت پايينترش مىبرند . - ( اين تعبير با قطع از بند دوّم و يا از ريشهى انگشتان ملايمت دارد . بنابراين ، روايت ظهورى در قطع از ريشهى انگشتان ندارد ) - .
اين روايت بر فتواى مرحوم شيخ در نهايه دلالت ندارد ؛ زيرا ، وى عفو را در مرتبهى اوّل ، و تعزير را در مرتبهى دوّم مىگويد ؛ در حالى كه روايت ، در مرتبهى اوّل و دوّم بر عفو دلالت دارد و تعزير را به مرتبهى سوّم اختصاص مىدهد . شيخ طوسى رحمه الله در اين مرتبه حكّ انامل را مىگويد ؛ و روايت ، در مرتبهى پنجم بر قطع پايينتر از سر انگشتان دلالت دارد ، در حالى كه مرحوم شيخ رحمه الله مىگويد : « قطع كما يقطع الرجل » ؛ يعنى قطعى كه در شخص بالغ پياده مىشود ، در مورد كودك نيز جارى مىگردد .
2 - وعنه ، عن أبيه ، عن ابن أبي عمير ، عن حمّاد بن عثمان ، عن الحلبي عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : إذا سرق الصّبي عفي عنه ، فإن عاد عزّر ، فإن عاد قطع أطراف الأصابع ، فإن عاد قطع أسفل من ذلك . « 2 »
فقه الحديث : در اين صحيحه ، امام صادق عليه السلام فرمود : اگر كودكى دزدى كرد ، بخشيده
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 18 ، ص 522 ، باب 28 از ابواب حدّ سرقت ، ح 1 .
( 2 ) . همان ، ص 523 ، ح 2 .