شرح
محمّد بن يعقوب ، عن عدّة من أصحابنا ، عن سهل بن زياد ، عن محمّد بن الحسن بن شمون ، عن عبداللَّه بن عبدالرّحمن ، عن مسمع كردين ، عن أبي عبداللَّه عليه السلام ، قال : المرجوم والمرجومة يغسّلان ويحنّطان ويلبسان الكفن قبل ذلك ، ثمّ يرجمان ويصلّى عليهما ، والمقتصّ منه بمنزلة ذلك يغسّل ويحنّط ويلبس الكفن ( ثمّ يقاد ) ويصلّى عليه . « 1 » سند حديث : سند اين روايت از طريق كلينى رحمه الله جدّاً ضعيف است ؛ طريق شيخ طوسى رحمه الله نيز مرسل بوده و شيخ صدوق رحمه الله نيز آن را به صورت مرسل از اميرمؤمنان عليه السلام نقل كرده است .
فقه الحديث : در اين حديث ، به قرينه عبارات بعد ، مقصود از مرجوم و مرجومه كسى است كه مىخواهند او را رجم كنند ، نه اين كه مرجوم بالفعل باشد .
علاوه آن كه ، در كتاب كافى « يُغْسلان » است كه اتّحاد سياق با آن موافق است ؛ ولى در كتاب تهذيب ، « يغتسلان » است ؛ كه بنابر عبارت تهذيب يعنى بر خودشان واجب است غسل كنند و به امر حاكم و امام عليه السلام نياز ندارد ؛ امّا اگر « يُغْسلان » باشد امر امام عليه السلام موضوعيّت دارد ، و بايد او فرمان بدهد . بنابر نقل تهذيب ، وقتى بر مرجوم و مرجومه غسل واجب بود ، نيّت كردن نيز واجب است ؛ مانند غسل جنابت .
امّا اگر « يغسّلان » باشد كه ظاهر جملات بعدى نيز مؤيّد آن است ، مقصود اين نيست كه آنان را مرده حساب كرده و حاكم يا نايب او ، وى را غسل ميّت دهند . اين معنا بعيد است ؛ بلكه مقصود اين است كه بايد به ايشان گفته شود : « غسل كنيد » .
در اينجا دو احتمال هست : يكى آنكه امام عليه السلام دستور غسل مىدهد ؛ ولى خودشان نيّت كنند ؛ و احتمال دوم اين كه « يغسّلان » تا اين درجه بالا رفته كه امام عليه السلام بايد نيّت كند تا اضافهى غسل به حاكم بيشتر باشد و بتوان آن را به صيغهى مجهول خواند . از اين رو ، امام راحل رحمه الله در تحرير الوسيله احتياط كرده و مىفرمايد : مجرم و آمر هر دو نيّت كنند .
امام صادق عليه السلام در روايت مىفرمايد : مرجوم و مرجومه غسل داده مىشوند و حنوط به
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة ، ج 2 ، ص 703 ، باب 17 از ابواب غسل ميت ، ح 1 .