الْأَنْهارُ خالِدِينَ فِيها أَبَداً قَدْ أَحْسَنَ اللَّهُ لَهُ رِزْقاً
- و هر كس را كه به خدا ايمان آورد ، و كار شايسته كند ، به بهشتهايى درمىآورد كه در زير ( درختان ) آنها نهرها روان است و جاودانه در آن باقى خواهند ماند و خدا روزى نيكو به او مىدهد . » رزق چيزى است كه اندك اندك به آدمى عطا مىشود ، و از اين آيه معلوم مىشود كه نعمت مؤمنان در آخرت منحصر به چيزى نيست كه در اولين بار نصيب ايشان شده است ، بلكه روز به روز در حال افزايش و تكامل است .
[ 12 ] و پس از آن كه بيشتر آيات سوره ما را به ترسيدن از خدا و پرهيزگارى دعوت مىكرد ، پايان سوره ما را به پروردگارمان آشنا مىسازد ، بدان سبب كه تقوا دختر معرفت و شناخت است ، پس چگونه بايد بر معرفت خويش بيفزاييم تا سبب افزايش تقواى ما شود ؟
بايد به آفاق پيرامون خويش بنگريم ، به آسمانها و زمين ، و به نامهاى تجلّى يافتهء خدا در اين افقها . اينها راههاى رسيدن ما به معرفت خداى تعالى است ، پس در هر جا كه نظر افكنى شگفتى صنع و عظمت آفرينش را مشاهده خواهى كرد ، و به هر جا كه چشمت را به گردش درآورى ، و با انديشهء خود در آفرينش ژرف بينديشى ، جز چيزى نمىبينى كه تو را به حقيقت تقوا و اوج معرفت رهبرى مىكند .
«
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ وَ مِنَ الْأَرْضِ مِثْلَهُنَّ
- خدايى كه هفت آسمان و همانند آنها را از زمين آفريد . » گفتهاند كه : هفت همچون هفتاد دلالت بر فزونى دارد ، و به قولى : ظاهر مقصود است . / 88 در آنجا هفت آسمان وجود دارد ، پس آيا اين هفت آسمان چيست ؟
آيا مقصود چيزى است كه محيط بر اقليمهاى هفتگانه است و در فضاى نزديك به زمين قرار دارد ، از آن لحاظ كه آسمان جهت مقابل زمين است ، پس به همان گونه كه شمارهء زمينها - بر حسب تقسيم مردمان در زمانهاى قديم - هفت بوده ، آسمانهاى آنها نيز هفت تصور مىشده . و بنا بر اين هفت زمين همان اقليمهاى مشهور در ادبيات عرب و در عرف كسانى است كه قرآن به آنان خطاب مىكرده است . و در حديثى