و اين با ايمان تنها ميسر نمىشود ، بلكه عقلى لازم است تا به وسيلهء آن شخص بداند كه چه چيز خدا را به خشم مىآورد و چه چيز مايهء خرسندى او مىشود ، و از آن روى چنين است كه شرطهاى وضع شدهء براى تقوا فراوان است ، و اينها در سراسر تاريخ در برابر ما است ، و كتاب خدا و رسولش آنها را به ياد ما مىآورند .
«
قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكُمْ ذِكْراً
- و خدا يادآورى را به سوى شما فرو فرستاد . » كه خدا و حقايق فطرى و تواناييها و قدرتهاى نهفته و هدفها و خواستهاى آدمى را به ياد او مىآورد ، و از غفلت او را دور مىسازد ، پس اين يادآور چيست ؟
«
رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْكُمْ آياتِ اللَّهِ مُبَيِّناتٍ
- فرستادهاى است كه آيات روشن و روشنگر خدا را بر شما فرو مىخواند . » بيشتر مفسران گفتهاند كه ذكر همان رسول است ، ولى آنچه به نظر من مىرسد اين است كه ذكر اعمّ از / 86 رسول است ، رسول و رسالت است كه هر دوى آنها براى يادآورى خدا مكمل يكديگرند ، و آنچه نزول پيدا كرده رسول نيست بلكه صفت رسالت است كه اسم رسول از آن مشتق شده است ، و موصوف بودن رسول به ذكر براى اين است كه آيات بينات را تلاوت مىكند ، و بنا بر اين : ذكر نه كتاب خدا به تنهايى است و نه فرستادهاش به تنهايى ، بلكه هر دو با هم چنيناند . و اين هر دو با يكديگر حالت يگانهاى را پديد مىآورند كه تا روز قيامت از يكديگر جدايى پيدا نمىكنند .
آيه به معنى نشانه و دلالت است ، و آيات خدا همهء چيزهايى است كه وسيلهء شناسايى خدا مىشود و آدمى را به او هدايت مىكند ، پس آسمان آيه است ، و درخت آيه است ، و باران آيه است و . . . و . . . ، ولى آشكارترين آيات آنها است كه رسالت خداى عزّ و جلّ آنها را آورده است ، و با صفت « مبيّنات » توصيف شده است ، بدان سبب كه فى حد ذاته آيه است و ما را به ديگر آيات راهنمايى مىكند ، و همين است كه آيههاى قرآن را از ديگر آيههاى طبيعى ممتاز مىسازد .
سپس راه راست را ترسيم مىكند ، و درست و نادرست را آشكار مىسازد ، و