كه مرگ يك فرد براى تفكر و عبرت گرفتن شخص دارد ، به اندازهء آن انگيزش نيست كه با هلاك و برافتادن امتها و جامعهها فراهم مىآيد .
هلاك امتها و اقوام به صورتى پياپى يكديگر ، ممكن نيست كه امرى عادى بوده باشد ، و اين امر از مطالعهء تاريخ قريههاى ويران شده و تمدنهاى از ميان رفته آشكار مىشود ، چه بدون شك سببى براى اين عاقبت وجود داشته ، و آن فسادى است كه با تمرّد كردن نسبت به نظامهاى الاهى سبب برانداختن زندگى شده بوده است ، چنان كه خداى تعالى گفت :
«
عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّها وَ رُسُلِهِ
- از فرمان پروردگارش و فرستادگان او گردنكشى و سرپيچى كرد ، » و « عتوّ » مبالغهء در معصيت و نافرمانى و انحراف و چالش است ، و اما « امر » راه / 81 و روش تجسم يافتهء در شرايع و حدود الاهى است ، چنان كه خداوند متعال پس از شمارش مجموعهاى از آيات در آغاز همين سوره ( آيات 1 - 4 ) ، چنين گفته است :
ذلِكَ أَمْرُ اللَّهِ أَنْزَلَهُ إِلَيْكُمْ
، « 29 » ولى خدا همهء آنها را امر به صورت مفرد خوانده است ، كه شايد براى تأكيد در اين خصوص بوده باشد كه آنها هرگز قابل تجزيه از يكديگر نيستند ، پس هر كس كه نسبت به خدا و فرستادهاش ، و لو در يك امر ، نافرمانى كند ، نسبت به مجموع آنها عصيان كرده است ، به همان گونه كه كسى فرمانبردار و ملتزم خوانده نمىشود مگر در آن صورت كه به هر چه از آنان صادر شده در حالت تسليم باشد و به آن عمل كند .
خدا بر امر خود « رسله » يعنى فرستادگانش را نيز افزوده است ، بدان سبب كه رهبرى مكتبى از بزرگترين و آشكارترين اوامر خدا است ، چه امر خدا همان ارزشهاى تشريعى همچون احكام و نظامها و قوانين صادر شدهء به صورت مستقيم از جانب خدا است كه رسالهاى كه بر مردم فرو فرستاده از آن ياد شده است ، در صورتى كه امر رسول - صلّى اللَّه عليه و آله - جنبهء عملى و سياسى امر خدا است
هامش
( 29 ) - الطلاق / 5 .