پيش مىآيد ، چنين است : علت آميخته شدن سياق و بحث در ميان احكام شرعى و اوامر مؤكد دربارهء تقوا چيست ؟ و جواب آن چنين است :
1 - تقوا و پرهيزگارى بزرگترين ضامن و پايندان براى روان شدن احكام شرعى و حدود الاهى و عبرت گرفتن از موعظهها و عمل كردن به ارزشهاى كتاب است كه طبيعة در دو صورت مشاهده مىشود :
نخست : در قضاياى فردى است كه پيوند آن با نظام سياسى امت به اندازهء پيوستگى آن با نظام اجتماعى و مقرّرات فردى براى انسان نيست .
دوم : موجود نبودن نظام اسلامى تكامل يافته ( جامعهء اسلامى و حكومت الاهى ) كه با وجود چنين نظامى براى فرد تجاوز از حدود خدا دشوارى پيدا مىكند ، بدان سبب كه / 47 كسى را مىيابد كه از او جلوگيرى به عمل مىآورد و در مقابلش ايستادگى نشان مىدهد ، و اين امر اساسا در مسائل اجتماعى مشاهده مىشود ، و از همين روست كه شخص ، از ترس مردمان و قانون ، خود را ملزم به اجراى احكام مىبيند ، و اگر روح تقوا رشد پيدا كرده باشد ، ترسى كه از پروردگار خويش دارد ، از هر چيز بزرگتر است ، و همين ترس است كه او را ، در هر مكان و زمان ، به پيروى از راه حق دعوت مىكند ، و حتى اگر هيچ نظام سياسى هم وجود نداشته باشد ، و بلكه اگر خود تنها باشد و هيچ كس او را نبيند ، باز چنين است .
2 - حقيقت تقوا در قلب تنها در آن هنگام رشد مىكند كه با سلوك و رفتار انسان ارتباط داشته باشد ، چه يك مفهوم ذهنى يا موضوعى براى شناخت و معرفت نيست ، بلكه شيوهاى از زندگى و رنگى از رفتار و برنامهاى براى تكامل و نگرشى از پيشامدهاى متحرك در پيرامون انسان است ، و به همين سبب وحى الاهى از آن به ميانجيگرى جريانها و گوناگونيهاى زندگى و امواج فشارهاى مختلف آن سخن مىگويد تا چنان شود كه به تقوا همچون قضيهاى مجرد و دور از كنش و واكنش داشتن در قضاياى روزانهء زندگى نگاه كنيم .
از اين راه است كه پرهيزگارى با همهء تعاليم و آموزشهاى دينى پيوستگى پيدا مىكند ، پس در آن هنگام كه خداى متعال به تقوا در ضمن بحث از قانون طلاق
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 50
مساهمون: احمد آرام
ص٥٠