كه گناهكاران را با حمل كردن بارهاى سنگين بر آنان به آن مجبور مىكنند كه از آن بالا روند ، و چون به قلهء آن برسند به پايين بازشان مىگردانند تا بار ديگر همان رنج را تحمل كنند ، بدون هيچ استراحتى ، و در ضمن راهپيمايى فرشتگان عذاب با چماقهاى آهنين و آتشين بر آنها ضربه وارد مىآورند .
چون بخواهيم كه از لحاظ واقعيت مسير امتى را تصور كنيم كه به مخالفت با طريقه برخاسته و به پيروى از راههاى منحرف افتاده است ، آن را همچون كسى مىيابيم كه بر كوههاى سخت بالا مىرود و بر سر راه خود با گردنههايى طاقت فرسا رو به رو مىشود . و ابن عباس گفت كه : صعد كوهى در جهنم است ، و آن سنگى صاف دارد كه كافر را به بالا رفتن از آن مجبور مىكنند ، و او را از جلو با زنجيرهايى مىكشند / 463 و از پشت سر با گرزهايى مىزنند تا پس از چهل سال به قلهء آن مىرسد ، و آن گاه او را به پايين مىكشند و بار ديگر به بالا رفتن مجبورش مىسازند . « 43 » از آن روى شخص اعراض كنندهء از ياد خدا گرفتار عذاب صعد مىشود كه ياد خداوند متعال وسيلهاى براى استقامت در طريقت است ، و انسان نمىتواند بدون آن به چنين استقامتى برسد ، پس هر كس كه از اين وسيله اعراض كند ، به نتايج آن نخواهد رسيد و آب شيرين گوارا به عذاب سخت مبدل مىشود . و امت اسلامى در آن هنگام كه بر طريقه استقامت داشت از آب گوارا سيراب مىشد ، و به سعادت و آسايش مىرسيد ، ولى در آن هنگام كه مفتون داده و نعمتها شد ، در آزمايش شكست خورد ، بدان سبب كه از ياد پروردگار خود رويگردان شده بود ، پس گرفتار عذاب صعد شد كه هنوز هم در چنگال آن گرفتارى است .
[ 18 - 20 ] در ضمن سخن گفتن از جنيانى كه بعضى آنان را براى خود به عنوان خدا پذيرفتند و به خداى يگانه مشرك شدند ، پروردگار ما در اين باره تأكيد مىكند كه حقيقت توحيد و يكتا پرستى هدف اساسى به دنبال فرو ريختن پندارهاى سراسر خرافى در خصوص اين آفريده از آفريدگان او است ، و اين ما را به آن هدايت
هامش
( 43 ) - التفسير الكبير ، ج 2 ، ص 162 .