چالش در مقابل هر انحراف را از ناحيهء ارزشى ( سفاهت ) و افرادى ( سفيهان ) در آنان پديد آورد . مشكل بيشتر افراد جن و انس در آن است كه اشخاص را براى خود به عنوان مقياس و معيار برمىگزينند نه ارزشها را ، پس هر وقت آن اشخاص گمراه مىشدند و انحراف پيدا مىكردند ، كسانى كه آنان را به عنوان مقياس برگزيده بودند نيز گمراه و منحرف مىشدند ، چه ضمانت اصيل و يگانه براى حق و استقامت در راه آن تنها همين تقليد و تبعيت از اشخاص بود نه از ارزشها .
در آنچه به كذب و دروغ ارتباط پيدا مىكند ، آيه ما را به اين انديشه هدايت مىكند كه انسان بنا بر فطرت خود آن را طرد مىكند و قبيح مىشمارد ، و چنان است كه تصور آن نمىرود كه يك نفر جرأت پرداختن به آن داشته باشد ، و همين امر او را بارها اسير و هدف نابكارى دروغگويان مىسازد .
[ 6 - 10 ] سپس نفر ذكر شدهء در آيهء محورى سوره از تظاهر و همپشتى بعضى از افراد انس و جن بر باطل سخن مىگويد ، و آن را همچون صورتى از صورتهاى شرك در نزد بعضى از پسران حوّا جلوهگر مىسازد ، و اين نتيجهء آن است كه هالهء بزرگى از اساطير و اوهام بعضى را به اين اعتقاد كشانده است كه در نزد بعضى از افراد نيرويى خارق العاده و علم و قدرتى مطلق وجود دارد ، و همين امر آنان را به آن وا مىدارد كه با جنيان ارتباط برقرار سازند و از ايشان در گرفتاريها يارى طلب كنند . و از اين امر غافل و نادانند كه ، بر عكس تصور آنان ، اين اتصال جهلى بر جهل و رنجى بر رنج ايشان مىافزايد كه سخت مايهء رنج و آزار ايشان است .
«
وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً
- و مردانى از بشر به مردانى از جن پناه مىبردند و بر گمراهى و رنج خود مىافزودند . » / 446 رهق به معنى پوشيدگى و بىبصيرتى و به قولى رنج شديد است كه همچون پوششى شخصى را كه گرفتار آن شده است مىپوشاند ، و به حالى مىافتد كه نه با چشم خود مىتواند چيزى را ببيند و نه با ديدهء عقل و خردش ، و چون كسانى كه آيه به آنان توجه دارد كسانى هستند كه خرافهء پناه بردن به جنيان و بزرگداشت آنان فريبشان داده است ، كاهنان و جادوگران و هر كس كه اتصال مستقيم با جنيان پيدا