شايد به سه سبب چنين بوده باشد :
اول : اين كه مجرّد عبادت و تقوا و طاعت رسول همهء گناهان آدمى را از او نمىزدايد ، چه بعضى از آن وابستهء به حقوق مردم است كه جز با ادا كردن حق و راضى شدن صاحبان حق بخشوده نخواهد شد ، و بعضى چنان است كه جز با عمل صالح پس از ايمان آمرزيدنى نيست . آرى ، عبادت و تقوا و طاعت سبب رسيدن به آمرزش خدا براى مهمترين گناهان است ، يعنى آنها كه به هلاكت مىانجامد ، و آن بعضى از گناهان است و نه همهء آنها .
/ 404 دوم : خداوند متعال نمىخواهد كه به هيچ كس سند امان مطلق از گناه بدهد تا نسبت به ايمان و عمل خود گرفتار غرور شود ، بلكه چنان مىخواهد كه در وجود او ميان ترس از اين كه مبادا آمرزيده نشده باشد ، و اميد به آن كه آمرزيده شده است ، توازنى برقرار شود ، و قرآن از اين روش عمل خدا به صورتى ديگر چنين تعبير كرده است :
لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ
،
لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ
كه اميد را مىرساند نه قاطع بودن را .
سوم : اگر غفران و آمرزش را به محور آثار بد و منفى گناه تفسير كنيم ، مىتوانيم بگوييم كه : بعضى از گناهان آثارى دارند كه به محض ايمان آوردن محو نمىشود ، بلكه خدا آنچه را كه از آثار اخروى بر آنها مترتب مىشود و نيز بعضى از آثار بد دنيوى را محو مىكند .
به قولى معنى چنين است : گناهان پيشين شما را مىآمرزد ، كه اين بعضى از گناهان است كه به آنها نسبت داده مىشود ، و گناهانى كه دوباره آنها را تكرار مىكنند مجوزى براى آمرزش آنها به صورت مطلق وجود ندارد ، چه در اين صورت چنان مىنمايد كه خدا بندگان خود را به انجام دادن كارهاى زشت تشويق كرده باشد . « 12 » چون اجلى كه چشم به راه قوم نوح است مترتب بر روش آميختهء به خطاى
هامش
( 12 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، ص 134 .