فرهنگى ، كه او را از رسيدن به هدفها و خواستههايى حقيقى كه هيچ كس جز از طريق عبادت و بندگى نمىتواند به آنها برسد ، باز مىدارد . دوم : جامعه در آن روز تنها گمراه شدهء از مبادى اوليه نبود ، بلكه حتى در جزئيات عملى مخصوص مفردات زندگى از پروردگار دور شده بود ، چه از خدا نمىترسيد و تقوا نداشت ، و اين خود به معنى بىبندوبار شدن او نسبت به همهء مقررات و ضوابط و پيروى از هوا و هوس است ، از آن روى كه تضمين ملتزم شدن به ارزشهاى انسانى و دينى هر دو برابر با يكديگر به اندازه و مقدار تقوا و پرهيزگارى فرد و جامعه بستگى دارد .
همچنين آخرين كلمهء « و أطيعون » از وجود فسادى در نظام سياسى و بر اثر آن اجتماعى ما را آگاه مىسازد ، از آن روى كه نظام سياسى چارچوب نظام اجتماعى و ديگر نظامها است ، و آن كس كه به صورت عينى و موضوعى در آنچه راجع به قوم نوح در آيات قرآن آمده است تدبّر كند ، در آن بيانى آشكار از ماهيت و طبيعت رهبرى سياسى و اجتماعى مىيابد ، كه اين نيز به نوبهء خود نشانهاى از انحراف اساسى و عملى محسوب مىشود ، پس آن نه بر اساس شايستگى و كفايت بلكه بر اساس اموال و اتباع متكى بود ، و همين امر جامعه را به دو طبقه تقسيم مىكرد : يكى طبقهء مترفان فرمانروا ، و ديگرى طبقهء فقيران و بىچيزان ( و به تعبير مترفان ، طبقهء اراذل ) ، و در اين شك نيست كه رهبرى در هر جامعه نشانهاى از ارزش واقعى آن و از علامتهاى كنار راه عبور آن به شمار مىرود .
چون نوح - عليه السلام - وضع عقب افتاده و فاسد را مشاهده كرد ، براى تغيير دادن آن عزم جزم كرد ، و گام نخستين خود را شناختن و تشخيص دادن عوامل اساسى انحراف قرار داد تا آنها را به اعتبار مصلح بودن بشناسد و براى مردم بيان كند . و براى شخص متدبّر و انديشمند واضح است كه ظواهر و نتيجهها او را فريب نداد ، بلكه به ريشههاى اوليه توجه كرد ، چه درمان عبارت از آن راه درست براى از بين بردن آثار و عوارض ظاهرى است كه از نتايج آنها به شمار مىرود ، و اين از مهمترين ويژگيهاى جنبشهاى مكتبى محسوب مىشود .
با آن كه ما در آيه نشانههاى وضع موجود را مىخوانيم و از آنها آگاه
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 419
مساهمون: احمد آرام
ص٤١٩