تنها خود و مصالح خودشان براى آنان حايز اهميت است - بلكه انحراف را در همهء ابعاد آن ( از اجتماعى و سياسى و اقتصادى و اخلاقى ) احساس كرد و منتظر آن نماند كه قضا و قدر اوضاع و احوال را تغيير دهد ، و مسئوليت را به گردن كسى ديگر نيانداخت ، بلكه در اين امر يقين داشت كه واقع در گرو ارادهء خود انسان است ، و به صورت مثبت يا منفى تغيير نمىكند مگر در پى تغييرى كه بايد در خود وى صورت بگيرد ، پس به تغيير دادن ذات خويش آغاز كرد و از آنجا براى اصلاح جامعه به راه افتاد ، و از اين لحاظ تمام مسئوليت را بر خود پذيرفت و به چالش با همهء دشواريها و فشارها همراه با اصرار براى ابلاغ رسالت خويش پرداخت ، و بر خود هموار كرد كه در راه پر خار استقامت را از دست ندهد .
بنا بر اين خود را همچون راهنما و نمادى براى تغيير مطرح ساخت ، و آن را پذيرفت و با كارى مستمر و برنامهريزى شده و خالص براى خدا به انجام دادن آن پرداخت . چنان اعتقاد داشت كه پيشوايى ، پيش از آن كه منصب و مايهء شهرتى باشد ، امانت و مسئوليت و عمل و چالش است ، پس آغاز راه او به صراحت با جامعه دربارهء حقيقت سخن گفتن است ، و به ياد آوردن مردم به اين كه انحرافى وجود دارد ، بدان جهت كه دست گذاشتن بر روى درد و قانع شدن به اصل خطا نخستين گامى است كه در راه اصلاح برداشته مىشود ، پس امت و ملتى كه گرفتار غرور شده ، و به خود نقّادى نمىپردازد ، هميشه در انحرافها و خطاها و پسماندگيهاى خود باقى خواهد ماند .
در آن هنگام كه نوح خود را مطرح كرد ، نسبت به دامنهء تحديات و چالشهايى كه هر چه زودتر با آنها مواجه خواهد شد نادان نبود ، ولى آن را / 400 براى پذيرفتن مسئوليت الاهى تحمل كرد ، چه خدا او را به انذار و بيم دادن به قومش فرمان داده بود ، و ضمير او از وى خواستار آن بود كه به انجام دادن اين نقش تمدّنى بزرگ قيام كند ، و هنگامى كه به نهضت خود آغاز كرد ، بر اسلوبى آشكار و رسا متكى بود ، و ايمان داشت كه حقانيّت دعوت وى به تنهايى بسنده نيست ، بلكه ناگزير تا زمانى كه مردمان به دعوت او پاسخ مثبت دهند ، بيم دادن وى بيان كننده
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 417
مساهمون: احمد آرام
ص٤١٧