خَيْراً مِنْهُمْ
- پس نه چنين است و سوگند ياد مىكنم به پروردگار مشرق و مغرب كه ما توانايى آن داريم كه * آنان را براندازيم و بهتر از ايشان را بياوريم . » نخستين پرسشى كه پيش مىآيد اين است كه : مشارق و مغارب يعنى چه ؟ امام امير المؤمنين على - عليه السلام - در آن هنگام كه ابن الكوّا تهمت تناقض گويى به قرآن زده بود ، به او گفت : « مادرت به عزايت بنشيند اى پسر كوّا ! اين مشرق است و اين مغرب ( و با دستش به دو جهت اشاره كرد ) ، و اما گفتهء او :
رَبُّ الْمَشْرِقَيْنِ وَ رَبُّ الْمَغْرِبَيْنِ
از آن روى است كه مشرق زمستانى جدا است و مشرق تابستانى جدا ، و آيا اين را از نزديك بودن و دور بودن خورشيد نشناختهاى ؟ ! و اما اين گفتهاش : « ربّ المشارق و المغارب » از آن جهت است كه خورشيد را سيصد و شصت / 381 برج است و هر روز از برجى طلوع مىكند و در برجى ديگر غروب ، و به آن باز نمىگردد مگر آن كه بار ديگر در روزى مقابل آن برسد » . « 72 » از ابن عبّاس روايت است كه گفت : « خورشيد را هر روز جاى طلوعى است كه از آن جا طلوع مىكند ، و جاى غروبى كه در آن جا غروب مىكند ، و اينها جز جاهاى طلوع ديروز آن است » . « 73 » ارتباط ميان اشارهء خدا به آيهء مشرقها و مغربهاى جهانى ، و تأكيد او بر اين كه بر تبديل كردن توانايى دارد ، آشكار است ، چه تبدّل يافتن مشرقها و مغربهاى روزانهء - اين حركت جهانى - نشانهاى از قدرت او تعالى شأنه بر تبديل است ، و آفريدن و فرمان دادن مخصوص به او است ، پس اگر رد كردن چالش كافران را با نازل كردن عذاب بر ايشان اراده كند ، چنين خواهد كرد و آنان را نابود خواهد ساخت ، و كسانى را بهتر از ايشان باشند به جايشان خواهد آورد ، و بر هيچ كارى عاجز و ناتوان نيست .
اينك پرسش دوم : چرا پروردگار ما گفت : « خيرا منهم » ؟ شايد
هامش
( 72 ) - الاحتجاج ، ج 2 ، ص 259 .
( 73 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 267 .