است ، پس از يك طرف از پرداختن به ارتباط جنسى حرام جلوگيرى مىكند و آن را حرام مىشمارد ، و از سوى ديگر مجال را در آنچه به همسران و كنيزكان زرخريد بستگى دارد ، باز مىگذارد .
«
إِلَّا عَلى أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ
- مگر بر همسرانشان يا كنيزكانى كه با مال خويش خريده و به ملكيت خود درآوردهاند . » چون دانستيم كه شمار زن همسر در اسلام مىتواند تا چهار بالا رود ، و نيز اين كه مشتمل بر اجراى صيغهء عقد دايمى يا موقّتى است ، معلوم مىشود كه منابع بهرهبردارى از غريزهء جنسى متنوع است ، مخصوصا در آن هنگام كه اوضاع و احوال مناسب با ملك يمين و خريدن كنيزكان در داخل نظام بردگى شايع در ايام گذشته رواج داشت .
«
فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومِينَ
- كه بر آن ملامت و نكوهشى نيست . » نه از جانب خدا و نه از جانب مردم .
غريزهء جنسى شبيهترين چيز به جريان آب زيان رسانى است كه مؤمن آن را به حال خود نمىگذارد كه هر جا بخواهد روانه شود ، / 372 بلكه در برابر آن سدها مىسازد و مجارى خاصى بنا مىكند تا آن را به هر جا كه مورد نياز است برساند .
«
فَمَنِ ابْتَغى وَراءَ ذلِكَ
- و هر كس خواستار جز اين باشد . » كه نتيجهاى از هوا پرستى و پرداختن به زناى حرام و جز آن است . « 51 » «
فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ
- پس از جمله متجاوزان است . » چون گفته شود كه فلان كس در راه رفتن خود عدى يا اعتدى ، مقصود آن است كه به شتاب حركت كرده و از حدّ حركت درگذشته است ، و اين ريشهء كلمهء « عادّون » است ، و عادى به معنى ستمگر تجاوز كنندهء از حدّ است . گفتهاند كه معنى آيه آن مىشود كه : آنان كسانى هستند كه از حدود خدا تجاوز كردهاند ، و از حدّ مباحى كه براى ايشان معين شده بود بيرون رفتهاند ، « 52 » و از مصداقهاى « وراء
هامش
( 51 ) - رجوع كنيد به سورهء مؤمنون ، در تفسير آيات 6 و 7 .
( 52 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 355 .