«
لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ
- مخصوص كافران است و بازدارندهاى در مقابل آن وجود ندارد . » كه آن را از ايشان دور كند و به دفع آن بپردازد ، و قدرت يك نفر بايد چه اندازه باشد تا بتواند عذابى را دفع كند كه آسمان را چون روغن گداخته و كوهها را به صورت پشم زده درآورده ، و روابط دوستى صميمانهء ميان دوستان و منسوبان را با هول و شدت خود از ميان برده است ! و انسان در آن هنگام هيچ انديشهاى جز رهايى شخص خود ندارد ، پس دربارهء ديگران حتى پرسش هم نمىكند تا چه رسد به اين كه براى دفع عذاب از آنان تلاش كند ؟ ! آرى ، هر كس در چنان روزى تنها به فضل و رحمت خدا و با عمل صالح خود مىتواند از جان خود عذاب را دور كند ، و كافران رابطهاى ميان خود و خدايشان باقى نگذاشتهاند تا مشمول رحمت او شوند ، بلكه همهء درهاى رحمت را با كفر و گردنكشى و طغيان نسبت به حق و فرستادگان خدا بستهاند ، و براى آخرت و آيندهء خود هيچ عمل صالحى را از پيش نفرستادهاند .
در پرتو اين آيه شايسته چنان است كه انسان از برابر نفس و عقل خود پردههاى گمراهى و شرك تجسم يافتهء در عقايدى سفيهانه را دور كند كه او را به سوى مهلكهها و شهوات و مخالفت با حق متمايل مىسازند ، و چنان گمان دارد كه يكى از جنّ يا انس يا بتان او را از عذاب و سطوت خدا نجات خواهد داد ، يا به اين عقيدهء باطل معتقد است كه خدا به سبب رحم و مهربانى فراوانى كه دارد بندگان خود را عذاب نخواهد كرد ، و چون چنين است طمع در آن مىورزد كه بر بال تمنيات و آرزومنديهاى خويش سوار شود و بدون هيچ سعى و عملى به سوى بهشت پرواز كند ! / 343 از گفتهء « للكافرين » چنان مىفهميم كه در روز واقع شدن عذاب آنان مدافعى ندارند كه عذاب را از ايشان دور كنند ، نه از خودشان و نه از آنها كه شريك خدا قرار داده بودند و نه از جانب خدا . و كدام نيرو است كه بتواند در برابر ارادهء خدا اظهار وجود كند تا كافران به آن متشبّث شوند ؟ عذاب از بشرى همچون خودشان به آنان نمىرسد تا بتوانند به دفع آن بپردازند ، و نه از مخلوقى ديگر .