است ، « 84 » و شايد نزديكترين معانى چيزى باشد از گونهء جراحت كه از بدنهاى آنان خارج مىشود ، يا متصف به مجموعهء صفات بدى باشد كه ممكن است طعام بدى از لحاظ رنگ و بو و مزه مشتمل بر آنها است ، و شايد نفى به « لا » خبر از آن دهد كه اصحاب شمال به آسانى طعام به دست نمىآورند بلكه مدّتى دراز را در رنج گرسنگى به سر مىبرند ، و چون طعامى براى ايشان بياورند ، چيزى جز « غسلين » نيست ، و اين متناسب با ايستارى است كه در دنيا نسبت به مساكين از خود نشان مىدادهاند ، از آن روى كه هيچ احساس و توجهى نسبت به گرسنگى و فقر ايشان ابراز نمىداشتند ، و بنا بر اين از گرسنگى خود متوجه مىشوند كه اطعام نكردن مساكين از طرف ايشان در دنيا و تحريك نكردن ديگران به اين كار چه اندازه زشت و قبيح بوده است .
/ 312 جزاى آخرت تصويرى حقيقى از عمل هر انسان در دنيا است ، پس او در واقع همچون كسى است كه در آخرت طعامى را مىخورد كه خود از پيش به آنجا فرستاده بوده است و ميوههاى بهشتى كه مؤمنان در بهشت از آنها لذت مىبرند ، نتيجهء كارهاى صالح و شايستهاى است كه در دنيا انجام داده بودند ، و خوراك غسلين مجرمان و تبهكاران حاصلى از خطاها و گناههاى ايشان در دنيا است كه بدين صورت به آنان باز مىگردد .
«
لا يَأْكُلُهُ إِلَّا الْخاطِؤُنَ
- كه آن را نمىخورند مگر خطاكاران . » پس آنان چناناند كه خدا آنان را توصيف كرده است : «
إِنَّما يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ ناراً
- هر آينه در شكمهاى خود آتش مىخورند » ، « 85 » در آن هنگام كه به انجام دادن كارهاى زشت و حرام مىپردازند ، ولى خودشان - كه چشمانشان از ديدن حقيقت بازمانده و كور شده است - اين را تنها در آخرت مشاهده مىكنند كه الحاقة وقوع پيدا مىكند و پردهها از روى حقايق بر كنار مىرود و هر چيز به خوبى از
هامش
( 84 ) - التبيان ، ج 10 ، ص 106 .
( 85 ) - النساء / 10 .