شدن چيزى در چيز ديگر است ، همچون داخل شدن نخ در سوراخ سوزن . « 73 » دوم : اين كه زنجير را بر گردن او مىافكنند و بر گرد بدنش مىپيچند و چنان است كه گويى در ميان زنجير راه مىرود ، و زمخشرى در الكشاف گفته است : بر گرد وى مىپيچيدند تا چنان شود كه به آن پوشيده باشد . « 74 » پيش از آن كه به بيان آن گناهان اساسى همراه با آيات بپردازيم كه سبب گرفتار شدن دوزخيان به چنين عذابى شود ، در كنار لهجهء قرآنى مختص به اين سوره ، يعنى افزودن هاء به آخر كلمات : « كتابيه ، حسابيه ، ماليه ، سلطانيه » و اين كه وزن آن از لحاظ لغوى چيست مىپردازيم .
مفسّران و قارئان قرآن در برابر اين نمود قرآنى با يكديگر اختلاف دارند و چند قول در اين خصوص آمده است :
1 - هاء براى سكوت و آرام گرفتن است و به همين جهت وقف در ميان آيات / 307 براى صحيح بودن قرائت و تثبيت هاء واجب است ، و سپس بعضى بر آناند كه وجوب وقف براى آن است كه هاء همچون جزئى از قرآن در نظر گرفته شود كه حذف آن با وصل كردن در ضمن قراءت و جز آن جايز نيست .
2 - و بعضى ديگر گفتهاند : اين هاء براى تنظيم بخشيدن به سرهاى آيهها است ، و اين نسبت به كلام خداى عزّ و جلّ شايسته نيست ، زيرا بدان گونه كه آيهء 41 همين سوره :
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ
تأكيد مىكند ، قرآن شعر نيست ، ولى شاعر قافيه را اصل مىداند و چون از تنظيم آن ناتوان بماند ، در نحو و صرف تصرف مىكند ، و حاشا للَّه كه اگر بخواهد به كلام خود نظم ببخشد ، قافيهها او را ناتوان سازد ، و از اين گذشته چه كس گفته است كه قرآن در سوره و آيات آن ملتزم به قافيه است ؟ پس چنين است گفتهء خداى تعالى :
لِلْكافِرينَ لَيْسَ لَهُ دافِعٌ * مِنَ اللَّهِ ذِي الْمَعارِجِ * تَعْرُجُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ *
هامش
( 73 ) - المنجد ، مادهء سلك .
( 74 ) - الكشاف ، ج 4 ، در ضمن تفسير آيه .