كردم ، « 69 » و قمى گفته است : يعنى در آن منزلش دهيد ، « 70 » و به نظر من ريشهء اصطلاء از صله و وصول است و « صلّوه » يعنى كارى كنيد كه آتش به او برسد به بهترين صورتى كه ممكن است اين رسيدن از لحاظ كيفيت و زمان صورت پذير شود ، و از آن جهت صلهء رحم گفتهاند كه مقصود از آن ارتباط خويشاوندى پيوستهاى است كه هيچ انقطاع و بريدگى در آن پيدا نشود .
«
ثُمَّ فِي سِلْسِلَةٍ ذَرْعُها سَبْعُونَ ذِراعاً فَاسْلُكُوهُ
- سپس در زنجيرى كه درازى آن هفتاد ذراع است قرار دهيد و او را بكشيد . » اين طول براى آن كفايت مىكند كه زنجير براى پوشاندن همهء اجزاء بدن به كار برده شود ، و بعضى از مفسران لفظ « سبعون » را مبالغه و از گونهء اين گفتهء خدا دانستهاند :
إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ
. « 71 » بعضى ديگر آن را هفتاد ذراع ولى از گونه ذراعهاى دراز فرشتگان دانستهاند كه از اندازهء آن خبرى نداريم ، و گفتهاند كه يك حلقه از آن زنجير قطرى به اندازهء فاصلهء ميان رحبه در كوفه و مكه دارد ، و ما / 306 به خوض دربارهء اين امر نمىپردازيم بلكه حديثى دربارهء زنجير را از امام صادق ( ع ) نقل مىكنيم كه گفته است : « اگر حلقهء واحدى از زنجيرى كه طول آن هفتاد ذراع است بر دنيا نهاده شود ، دنيا از گرمى آن گداخته خواهد شد » ، « 72 » و محتمل است كه آن زنجير بزرگى باشد كه در همهء جهنم كشيده شده است و بازوهايى دارد كه طول هر يك از آنها هفتاد ذراع است و هر گناهكارى به يكى از آنها بسته مىشود ( و خدا دانا است ) . و اما اين كه چگونه در آن كشيده مىشوند ، امرى است كه دربارهء آن دو احتمال وجود دارد :
اول : اين كه در بدنهاشان داخل مىشود و مثلا از دهان درآيد و از مخرج بيرون رود ، و بدين گونه بدنهاشان از هر طرف شكافته مىشود ، و اصل سلك داخل
هامش
( 69 ) - التفسير الكبير ، ج 30 ، در تفسير آيه .
( 70 ) - القمّى ، ج 2 ، در تفسير آيه .
( 71 ) - رجوع كنيد به الكشاف و التفسير الكبير ، ج 30 ، در تفسير آيه .
( 72 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 409 .