حقيقت اين است كه : از مهمترين سببهاى زيانكارى ، آن آرزو است كه كافر ، به جاى عمل كردن و به تلاش پرداختن ، بر آن تكيه مىكند ، و هيچ چيز را در واقعيّت تغيير نمىدهد ، نه در دنيا و نه در آخرت . . . در صورتى كه او توانايى بر آن دارد كه از پايان بد و جزاى آن رهايى يابد ، و از طريق كوشش و عمل از رديف اصحاب الشمال خارج شود و به گروه اصحاب اليمين بپيوندد ، و اين كار از آرزوهاى مايهء فريبى كه تا عرصهء قيامت بر زبان ميراند ساخته نيست .
[ 28 - 30 ] و از آن جا كه قيامت - چنان كه پيش از اين گفتيم - بدان سبب به نام « الحاقة » خوانده مىشود كه حق در آن تحقق پيدا مىكند ( و آشكار و غالب مىشود ) ، اصحاب شمال كه گمراهى آنان را از معرفت حقايق و تسليم شدن به آنها در دنيا بازداشته بود ، حوادث آخرت و هراسهاى آن پوششى كه قلب ايشان را پوشانده بود زايل مىكند و آشكارا حق را مشاهده مىكنند ، و مىفهمند كه چه خطاهاى زشتى را در دنيا مرتكب شده و در اين كار اصرار مىورزيدهاند و چنان مىپنداشتهاند كه به انجام دادن كارهاى نيكو و صالح اشتغال دارند . و در اين جا جدايى اساسى مؤمنى كه حادثهء بعث و قيامت و جزا براى او عنوان حادثهاى ناگهانى و نينديشيده ندارد ، از آن روى كه وى در كنار اين غيب در آن هنگام كه در دنيا مىزيست حضور داشت و از آن آگاه بود
إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلاقٍ حِسابِيَهْ
، با آن ديگرى آشكار مىشود كه آخرت را دروغ مىپنداشت ، و ناگهان در اين روز خود را در برابر حقيقت آن يافت و خطاهاى خود را در هنگامى كشف كرد كه ديگر از معرفت و شناخت كارى برنمىآيد و ايمان آوردن راه نجاتى به شمار نمىرود . از بدترين خطاهايى كه انسان در آن گرفتار مىشود ، و در نتيجه بسيارى از مردم به سبب همين خطا سرنوشتى چون آتش جهنم پيدا مىكنند ، تكيه كردن بر مال است ، در صورتى كه از مال در آخرت براى هيچ كس كارى برنمىآيد ، بدان سبب كه تنها عمل صالح زاد راه و توشهء رهايى و رستگارى در آن است .
از مال به تنهايى فايدهاى به دست نمىآيد ، و در صورتى سودمند واقع