رسول خدا ( ص ) چيزى نشنيدم كه فراموش كنم بلكه آن را حفظ مىكردم » ، « 27 » و از حسن همانند آن روايت شده است كه ثعلبى از آن ياد كرده ، و گفته است كه چون « آيه » نازل شد ، پيامبر ( ص ) گفت : « اى على ، از پروردگارم خواستار شدم كه آن را گوش تو قرار دهد » ، و على گفت : « پس از آن هيچ چيز را فراموش نكردم و نمىتوانستم فراموش كنم » ، « 28 » و اين درخواست پيامبر از خدا بدان سبب است كه او مىدانست كه على امتداد حقيقى او و خط او است ، پس ناچار بايد رسالت او را فرا گيرد . . . و آيه مصاديق ديگرى را با درجات متفاوت مىپذيرد ، چه هر گوش شنونده و فرا گيرنده مصداقى از آن است .
تاريخ آموزگار بشريّت است ، و ما مىبايستى در مدرسهء آن به شاگردى بپردازيم ، چه راه خوشبخت شدن در دو دنيا همين است ، و اگر اين درس را خوب ياد بگيريم و در حوادث و نقاط عطف آن بينديشيم ، در هر گوشه و ناحيهاى از زندگى به راه حق راهنمايى مىشويم . . . و از آن روى به پروردگار جهان هدايت پيدا مىكنيم كه سراسر تاريخ نشانههايى رسانندهء به ايمان به او است ، و به بسيارى از سنّتها و قوانين و حقايق مدنى راه مىيابيم كه چون خوب فهميده شود ما را از ارتكاب خطاها و گرفتار شدن به خطرها محفوظ مىدارند و راه پيشروى به بزرگوارى و رستگارى را به ما نشان مىدهند .
[ 13 - 14 ] سپس سياق براى سخن گفتن از آخرت انعطاف پيدا مىكند تا از آخرت بدان سبب سخن گويد كه حاقّهء بزرگ آشكارترين صورت براى سنّت جزا در هستى است . . . و از اين كه گوش نگاهدارنده صاحب خود را به ياد حوادث تاريخ مىاندازد ، و از آنچه كه اقوام از اجزاى الاهى در دنيا چشيدهاند او را با خبر مىسازد تا از همين راه حقيقت آخرت را فهم كند ، / 280 و آن گوش كه بتواند غيب را از طريق شهود مشاهده كند ، و آفاق آن براى رؤيت آينده از طريق حال گسترش يابد ،
هامش
( 27 ) - القرطبى ، ج 18 ، ص 264 .
( 28 ) - همان مصدر اين را نقل كرده و كشاف و رازى و فتح القدير و الدر المنثور و شواهد التنزيل حسكانى و اسباب النزول نيشابورى نيز در ضمن تفسير آيه از آن ياد كردهاند .