خود كلمه نيز اين توهم را از ميان مىبرد كه عاتية عبارت از چيزى باشد كه از تقدير و تدبير بيرون است ، و به همين سبب ايمن ماندن هود و كسانى كه به او ايمان آورده بودند از خطر اين باد ( كه بر آنان همچون نسيمى مىگذشت ) دليل بر آن است كه مسخّر فرمان خدا بوده است .
اين پرسش پيش مىآيد كه : چرا خدا وزش باد را يك لحظه قرار نداد ، در صورتى كه توانايى آن را داشت كه با همين يك لحظه وزيدن آنان را هلاك كند ؟ و به چه سبب اين مدت به هفت شب و هشت روز كشيده شد ( گفتهاند : از صبح چهارشنبه تا شب چهارشنبهء پس از آن ) ، « 11 » به آن جهت كه اثر آن در جانهاى معذبان ، با دراز شدن مدت ، بيشتر خواهد بود ، به همان گونه كه بهترين موعظه در برابر قلوب مؤمنان و معاصران ايشان است ، و سخترين تهذيب براى آيندگان ، و شايد در اين اشارهاى در سراسر تاريخ به دامنهء خوددارى و اسباب بقاى تمدنهايى بوده باشد كه مدت درازترى دوام پيدا كرده بودهاند . و طبرسى در مجمع البيان گفته است : حسوما به معناى متوالى و پى در پى است و مأخوذ از ( حسم الداء بمتابعة الكىّ عليه ) يعنى در پى داغ كردن اندام پياپى گرفتار درد شد ، چنان است كه شرّ پياپى به آنان رسيد تا ايشان را مستأصل كرد و از بين برد ، و به قولى به معنى بريدن است ، و در اين صورت معنى حسوما مىشود : آنان را از ميان برد و نابود كرد و دنبالهشان را قطع كرد ، « 12 » و شمشير را از آن روى حسام مىگويند كه به هر چه زده شود آن را مىبرد . « 13 » «
فَتَرَى الْقَوْمَ فِيها صَرْعى كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ
- و آن قوم را در آن مىبينى كه بر زمين همچون اشخاص گرفتار صرع افتادهاند و همچون تنههاى درخت خرمايى به نظر مىرسند كه درونشان پوسيده است و به هيچ كارى نمىخورند . » « 14 »
هامش
( 11 ) - در نصوص چنين است .
( 12 ) - مجمع البيان ، ج 10 ، ص 344 .
( 13 ) - التحقيق في كلمات القرآن ، مادهء حسم .
( 14 ) - بيانى مفصل در معنىأَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ- در آيهء 20 از سورهء قمر گذشت آنجا رجوع شود .