، « 4 » يعنى واقع شد و احاطه كرد .
آنچه به نظر دربارهء معنى اين كلمه ، علاوه بر آنچه گذشت ، مىرسد چنين است : آن حقى است كه وقوع پيدا مىكند و از حقايق پرده برمىدارد و آنها را آشكار مىسازد ، چنان كه خداوند متعال گفت :
وَ يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُحِقَّ الْحَقَّ بِكَلِماتِهِ
، « 5 » يعنى حق را برقرار و آشكار مىسازد و باطل را مغلوب آن مىكند . و چون بدانيم كه بيشتر مردم با حجابهاى رنگارنگ از ديدار حق محجوب ماندهاند ، به آسانى متوجه معنى « الحاقّة » خواهيم شد ، چه همين است كه پردههاى مانع ديدن حق را از او دور مىكند ، و حدّت بصرى به او مىدهد كه با آن بتواند حقايق را ببيند ، يعنى حقيقت آنچه پيامبران با كتابهاى الاهى آوردهاند ، و حقيقت نفس خود و اعمالش تا بر وى معلوم شود كه از اصحاب حق « اليمين » است يا از اصحاب باطل « الشمال » ، و حقيقت / 268 سرنوشتش . . . و قيامت چيزى نيست كه حق را حقيقت بخشد و به آن تحقق دهد ، بدان سبب كه حقّ و باطل دو چيزند كه حوادث آنها را نمىسازد ، بلكه نقش قيامت كشف و آشكار كردن آن است ، و تحريك كردن جانها و نفوس به تسليم شدن به آن ، چه با حوادث هولناك آن همهء پردهها را از مقابل قلب و چشم او دور مىكند تا حق را ببيند ، چنان كه در معنى يوم التغابن به آن اشاره كرديم و گفتيم كه آن روزى نيست كه مردم به مغبون كردن و خدعه ورزيدن نسبت به يكديگر مىپردازند ، بلكه اين تغابن ايشان كه در دنيا داشته و به آن عمل مىكردهاند آشكار مىشود ، و پروردگارمان عظمت قيامت و اين صفت آن را براى ما مورد تأكيد قرار مىدهد و مىگويد :
«
مَا الْحَاقَّةُ
- حاقة ( حق واقع شونده ) چيست ؟ » آن امرى است كه ، از لحاظ مادى ، با حدوث وقايع هراس انگيز جهانى آن عظيم است ، و عظمت معنى آن به سبب آثارى است كه در نفوس - همهء نفوس -
هامش
( 4 ) - هود / 8 .
( 5 ) - الأنفال / 7 .