مىسازد كه خواستن از ايشان تا شركاى خود را بياورند ، در واقع براى تحريك وجدانها و خردهاى آنان است كه در پندار شركا به تحقيق بپردازند ، از آن روى كه باطل كردن آن به چيزى بيش از اين نياز ندارد ، و چه بسيار پندارها است كه آدمى با آنها آشنا است و آنها را از مسلّمات و بلكه مقدسات مىپندارد ، ولى به محض اين كه آنها را بر عقل يا و جدان خود عرضه كند و به تفكر دربارهء آنها بپردازد از بىبنيادى و سخافت آنها آگاه مىشود ، و اين مسلّمات نيروى خود را از آرزوهاى مردمان و از غفلت و نادانى آنان به دست مىآوردهاند .
در آن حال كه انسان توانايى بر آن دارد كه باطل شركا را با و جدان و عقل در دنيا آشكار و رسوا سازد ، / 242 بايد بداند كه دروغ بودن همهء پندارها و گمانهاى باطل آنان به آشكارترين صورت در آخرت معلوم خواهد شد .
يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساقٍ
- آن روز كه پرده از روى كارها برداشته مىشود . » براى آشكار شدن ساق ( يكشف عن ساق ) تفاسير متعدد آمده كه مهمترين آنها چنين است :
الف : گفتهاند كه آن ساق عرش است كه خدا در روز قيامت آن را آشكار مىسازد ، و امام رضا - عليه السلام - گفت : « پرده از نورى برداشته مىشود پس مؤمنان به سجده بر زمين فرو مىافتند » . « 62 » ب : و بعضى چنان توهم كردهاند كه آن را ساق خدا - سبحانه عما يصفون - دانستهاند و از پيامبر - صلّى اللَّه عليه و آله - روايت كردهاند كه گفت :
( خدا پرده از روى ساق خود برمىدارد ) ، و عبد الرزاق و عبد بن حميد و ابن المنذر و ابن منده از ابن مسعود روايت كردهاند كه گفت : از دو ساقش تبارك و تعالى . . . و بيهقى اين حديث را ضعيف دانسته است ، « 63 » و چنان مىنمايد كه اين برخاستهء از
هامش
( 62 ) - نور الثقلين ، ج 5 ، ص 395 .
( 63 ) - الدر المنثور ، ج 6 ، ص 254 .