«
أَ لَمْ أَقُلْ لَكُمْ لَوْ لا تُسَبِّحُونَ
- آيا به شما نگفتم كه چرا تسبيح خدا نمىكنيد ؟ » يعنى آن كه تسبيح و ستايش راه درمان گمراهى و ناكامى است و آن - چنان كه بعضى تصوّر مىكنند - تنها گفتن « سبحان اللَّه » نيست ، بلكه آن شريعت نظام و برنامهدارى در زندگى است كه براى درمان كردن همهء انحرافها و گرفتاريهاى انسان در زندگى كفايت مىكند ، و او را به حق و صواب در هر / 227 ميدان و زمينه راهنمايى مىكند ، چه شخص با تسبيح به تقديس پروردگار خويش مىپردازد ، پس گناه به او منسوب نمىشود بلكه به نفس او چنين مىشود ، و به همين سبب است كه تسبيح در هنگام اعتراف به گناه مىآيد ، همچون در اين گفتهء خدا در قرآن :
سُبْحانَكَ إِنِّي كُنْتُ مِنَ الظَّالِمِينَ
كه بعضى بر آنند كه مقصود از تسبيح در اين جا استثناء است ( با بخشيدن مال به مسكينان و گفتن ان شاء اللَّه ) يا توبهء بعد از گناه درست است ولى اين تفسير يكى از مصاديق و مفرداتى است كه در كنار آن همانندهاى فراوانى براى آن وجود دارد .
و پرسشى كه طرح مىشود اين است كه : أوسطهم چه كس است ؟
بيشتر مفسران آن را اوسط و ميانهء در سن دانستهاند ، و اين ممكن است ، ولى آنچه بيشتر به ذهن نزديك است ، آن يك از آن پنج برادر به نظر مىرسد كه در عقل استوارتر و برتر از ديگران بوده باشد ، چه سن در اين قضيه داراى اهميتى قابل ذكر نيست ، و ابن عباس نيز بر اين اعتقاد بوده و در جواب كسى كه دربارهء « أوسطهم » از او سؤال كرده بود كه آيا اين از لحاظ سن است ؟ و او در جوابش گفت : نه ، بلكه از لحاظ سن از همه كم سالتر و از لحاظ عقل از همه بزرگتر بود ، و اوسط يك قوم بهترين آن قوم است ، و دليل آن قرآن كريم است كه امت محمد را بهترين امت دانسته و در جاى ديگر آن را « امت ميانه » خوانده است :
وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً
، « 55 » و آدمى راه راست را با اعتدال در عقل و بينش خود پيدا
هامش
( 55 ) - تفسير قمّى ، ج 2 ، ص 381 .